İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoku güvenli şekilde transfer edilebilir mi?

Al Jazeera'nın yayımladığı kapsamlı analiz, İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 408 kilogram uranyum stokunun fiziksel transfer koşullarını teknik açıdan değerlendiriyor. Mart 2026 IAEA raporuna göre stok Natanz ve Fordow tesislerinde dağılmış durumda; transferin başlatılması için her iki tesise de güvenli erişim sağlanması gerekiyor. Hexafluorid uranyum (UF6) formundaki stok için belirli sıcaklık ve nem koşullarında özel taşıma sandığı gerekli.

Viyana merkezli Carnegie Endowment'tan Dr. Toby Dalton, transferin teknik olarak mümkün ancak siyasi olarak son derece hassas olduğunu belirtti. ABD önerisi, stoğun Rusya'nın Çelyabinsk-65 tesisine 'finalize-out' formülüyle taşınmasını içeriyor; alternatif olarak Çin'in Gansu eyaletindeki Jiuquan tesisi de değerlendirme aşamasında. IAEA Başkanı Rafael Grossi, transfer denetiminin 'mevcut Sözleşme protokolünün yapabileceği en hassas görev' olacağını söyledi.

İran tarafının çekincesi, geçmişte 2003 ve 2015 sonrası dönemlerde stokların 'iade edilebilirliği' garantisinin yetersiz olduğu deneyimi. Tahran, transfer karşılığında Doha bankaları aracılığıyla 19.5 milyar dolarlık dondurulmuş varlığın serbest bırakılmasını talep ediyor. ABD Hazine Bakanlığı, dondurulmuş varlık konusunda 'pratik bir çözüm' aradıklarını açıkladı. Önümüzdeki üç hafta içinde Pakistan ve Umman'ın arabuluculuğuyla teknik çalışma grubu Doha'da bir araya gelecek.