İngiltere'de ücretsiz eczane hizmeti sayesinde yüz binlerce kadın ertesi gün hapına ulaştı

İngiltere'de sağlık yetkilileri, geçtiğimiz Ekim ayında sessizce başlattıkları bir programın beklenenden çok daha fazla kadına ulaştığını açıkladı. Ulusal Sağlık Hizmeti'nin (NHS) desteklediği plan kapsamında, ülke genelindeki yüzlerce eczane artık ertesi gün hapını herhangi bir ücret talep etmeden dağıtabiliyor. Önceki sistemde kadınlar ya reçete için aile hekimine başvurmak zorunda kalıyor ya da eczanelerde 25 sterline varan bir bedel ödüyordu.

Yetkililere göre programın devreye girmesinden bu yana yüz binlerce kadın hizmetten faydalandı. Bu rakam, özellikle düşük gelirli bölgelerde acil doğum kontrolüne erişimin ne kadar sınırlı olduğunu gözler önüne seriyor. Kadın sağlığı alanında çalışan hemşireler, eskiden hastaların parasal kaygılarla hapı almaktan vazgeçtiğine sıkça tanık olduklarını belirtiyor.

Ertesi gün hapı, korunmasız cinsel ilişki ya da başarısız bir korunma yöntemi sonrasında gebeliği önlemek amacıyla kullanılıyor ve etkinliği büyük ölçüde ne kadar hızlı alındığına bağlı. İlişkiden sonraki ilk 72 saat içinde alınması tavsiye edilirken, bazı türleri beş güne kadar etkili olabiliyor. Uzmanlar, zamanla yarışan bu durumda mali engellerin kritik önem taşıdığını vurguluyor.

Programı savunanlar, ücretsiz erişimin yalnızca bireysel kadınlara değil, kamu sağlığı sistemine de fayda sağladığını öne sürüyor. Plansız gebeliklerin önlenmesi, uzun vadede gebelik sonlandırma hizmetlerine olan talebi azaltabilir ve kadın sağlığı bütçelerinde tasarruf sağlayabilir. Bazı araştırmacılar, benzer serbest erişim modellerinin başka ülkelerde de gebelik sonlandırma oranlarını düşürdüğünü belirtiyor.

Eleştirmenler ise programın maliyetinin nasıl karşılanacağı ve eczanelerin artan iş yüküyle nasıl başa çıkacağı konusunda soru işaretleri taşıyor. Bazı eczaneler, danışmanlık için ayrılan zamanın kısıtlı olduğunu, bu nedenle hizmetin kalitesinden ödün verilmemesi gerektiğini söylüyor. Sağlık Bakanlığı yetkilileri ise programın ilk değerlendirme sonuçlarının olumlu olduğunu ve genişletilmesinin planlandığını açıkladı.

Hizmetten faydalanan kadınların önemli bir kısmı, genç yetişkinler ve öğrenciler. Bu gruplar, düzenli bir aile hekimine kayıtlı olmayabiliyor ya da acil durumlarda randevu almakta zorlanabiliyor. Eczaneler, hafta sonları ve akşam saatlerinde de açık olmaları sayesinde, geleneksel sağlık sistemine kıyasla çok daha esnek bir erişim noktası sunuyor.

Uzmanlar, ertesi gün hapının düzenli bir doğum kontrol yöntemi olmadığının altını çiziyor; yalnızca acil durumlar için tasarlanmış bir çözüm. Bununla birlikte, eczacılar bu temas anını, kadınlara daha uzun vadeli doğum kontrol seçenekleri hakkında bilgi vermek için bir fırsat olarak da değerlendiriyor.

Benzer serbest erişim modelleri İskoçya ve Galler'de daha önce hayata geçirilmişti; İngiltere'nin bu adımı atması, Birleşik Krallık genelinde kadın sağlığı hizmetlerinin uyumlu hale getirilmesi çabalarının bir parçası olarak görülüyor. Kadın sağlığı örgütleri, bu adımın diğer temel hizmetlere -örneğin acil durum doğum kontrol implantlarına- erişimi de genişletmesi için baskı yapıyor.

Programın ilk yıl sonunda kapsamlı bir değerlendirmesinin yapılması bekleniyor. Sağlık yetkilileri, verilerin hem erişim eşitsizliklerini hem de olası maliyet tasarruflarını netleştireceğini ve gelecekteki politika kararlarına yön vereceğini söylüyor.

Şimdilik, programın erken sonuçları, ücretsiz erişimin -küçük görünen bir bariyerin bile kaldırılmasının- kadınların sağlık kararları üzerinde büyük bir etki yaratabileceğini gösteriyor.