Ölüm doulaları: Hayatın son aşamasında refakatçilik kültürü kıyıdan ana akıma uzanıyor
Ölüm doulaları, doğum doulalarının hayatın başlangıcında yaptığını hayatın sonunda yapan, tıbbi olmayan refakatçilerdir. Görevleri arasında ölmekte olan kişinin korkularını dinleme, ailenin sürece uyum sağlamasına yardım etme, mirasla ilgili ritüellerin düzenlenmesine destek olma ve genellikle ölümden sonra ilk birkaç gün boyunca evi sessizce yönetmek vardır. Tıp lisansı yoktur; mesleğin çoğu üyesi 60 ila 200 saat süren özel eğitim programlarından sonra çalışmaya başlar.
Mesleğin İngiltere'deki büyümesi son üç yılda dramatik. Ulusal Doğum ve Ölüm Doulası Derneği'nin (NEDDA) verilerine göre kayıtlı çalışan ölüm doulası sayısı 2023'teki 410'dan 2026 başında 1.380'e çıktı. Aynı dönemde Amerika'daki çalışmaları izleyen International End-of-Life Doula Association (INELDA) üye sayısı 4.200'ü aştı. Görevin akademik bir araştırmaya konu olması da arttı; Cambridge Üniversitesi 2025'te konuya odaklı bir doçent kürsüsü kurdu.
Bristol'lü 58 yaşındaki Sarah Ndegwa, üç yıllık ölüm doulası deneyimini şöyle anlatıyor: "Ailenin yan odadaki bekleyişi en zor an. Onlara hangi soruları sorabileceklerini, hangi sessizliklere izin verebileceklerini, ölümden sonraki üç saatte neyi yapıp neyi yapamayacaklarını anlatıyorum. Bir tıbbi süreç değil; bu, görmüş olmanın aktarımı." Ndegwa, son altı ayda yedi aileyle çalıştı ve bunlardan beşi ev ortamında öldü.
Bilimsel literatür bu hizmetin objektif sonuçları üzerinde de bulgular üretti. 2025'te Journal of Palliative Medicine'de yayımlanan bir kohort çalışması, ölüm doulasından destek alan ailelerde komplike yas tepkilerinin yüzde 31 daha düşük gözlendiğini bildirdi (n=412 aile). Aynı çalışma, doulasız kontrol gruplarına kıyasla acil servise başvurma oranlarının ölümden sonraki ilk altı ayda yüzde 19 azaldığını buldu.
Maliyet ve erişilebilirlik mesleğin önündeki en büyük engeller. İngiltere'de bir ölüm doulasının saatlik ücreti 30 ile 90 sterlin arasında değişiyor; tipik bir hizmet paketi 600 ila 1.800 sterlin tutuyor. NHS bu hizmeti tıbbi olarak tanımıyor ve karşılamıyor. Hospis derneği Marie Curie, geçen yıldan bu yana hospis hastaları için ölüm doula hizmetinin maliyet karşılaması üzerine bir kampanya yürütüyor.
ABD'de bazı sigorta şirketleri ölüm doulası hizmetlerini kapsama alıyor. Aetna 2025'te belirli sigorta planlarında 24 saate kadar ölüm doula desteğini kapsam içine aldı. Eyalet düzeyinde New York ve California, doulaların ölüm belgelerinde refakatçi olarak adının yer almasını yasal olarak tanıdı; 2024'ten önce bu yetki yalnızca aile fertlerine aitti.
Mesleğin kıyıdan ana akıma uzanması bazı eleştiriler de doğuruyor. Geriatrik tıp uzmanları, doulasız palyatif bakım ekiplerinin uzun yıllardır benzer manevi ve duygusal destek sunduğunu vurguluyor. "Hospis hemşiremiz aynı görevleri yıllardır yapıyor," diye konuştu Northumbria'lı palyatif tıp uzmanı Dr. Catherine Hopper. "Mesele, NHS'nin bu role ücret atamamış olmasıdır, yeni bir uzmanlığın gereksizliği değil."
Aile cephesinden ise tablo daha sıcak. Manchester'lı Mark Sinclair, üç ay önce ölen babasıyla yaşadıklarını şöyle anlatıyor: "Hospisimiz vardı, NHS hemşiremiz vardı. Ama onlar gece saat ikide bizimle olamazlardı. Ölüm doulamız Helen ofisindeki sandalyeye oturmuştu, hiç ses çıkarmadı. Ertesi sabah babamı yıkamak için hangi adımları attığımızı bize gösterdi. Bunlar tıp kitaplarında yer almayan rahatlamaydı."
Kraliyet Hemşireler Koleji geçen ay yayımlanan bir bildiride doula rolünün resmî olarak tanımlanması ve yetiştirme programlarının standardize edilmesi gerektiğini söyledi. Şu anda farklı eğitim kuruluşları farklı saat ve müfredat gereklilikleri uyguluyor; bu da hizmet kalitesinin tutarsız olduğu anlamına geliyor. Standardizasyon kampanyası, mesleği sigorta kapsamına almak isteyenler tarafından da destekleniyor.
2026 sonbaharında Kraliyet Hekimler Koleji'nin palyatif tıp komisyonu, ölüm doulalarının NHS'in palyatif bakım ekibinin tamamlayıcı bir parçası olarak nasıl entegre edileceği üzerine bir öneri belgesi yayımlayacak. Kongrede konuşan eski NHS başkanı Lord Stevens, "Tıp, ölümün öncesinde ve sonrasında neredeyse hiçbir şey öğretmemekte. Ölüm doulası fenomeni, tıbbın boş bıraktığı bir alanı dolduruyor. Kıyıdan değil, en başından beri ortada olan bir ihtiyaca cevap veriyor," diye konuştu.