Yüksek tansiyon ve kalp hastalığına bağlanan 8 yaygın gıda katkı maddesi: yeni çalışma ne diyor

Marketlerde alışveriş etiketleri okumak günden güne daha karmaşık bir alıştırma. Yeni bir uluslararası incelemenin Science Daily üzerinden aktarımı, sekiz yaygın gıda katkı maddesi için elde edilmiş kanıtların yüksek tansiyon ve kalp damar hastalığı riskini hangi yönde etkileyebileceğine dair bir özet sunuyor.

Araştırmacılar son 12 yılda yayımlanmış 96 klinik ve epidemiyolojik çalışmayı bir araya getirdi. Toplam katılımcı sayısı yaklaşık 600.000. Sekiz katkı maddesi ön plana çıktı: sodyum nitrit, monosodyum glutamat, sodyum fosfat, polisorbat 80, karboksimetilselüloz, mavi #1, sarı #5 ve aspartam. Hepsi etiketlerde yaygın görünüyor.

İlk grup en geleneksel olanı: işlenmiş etlerde kullanılan sodyum nitrit. Bu bileşiğin kardiyovasküler riskle ilişkisi daha önce iyi belgelenmişti; yeni meta-analiz, günlük 0,5 miligramın üzerinde alımın kalp damar hastalığı riskini yaklaşık yüzde 9 artırdığını gösterdi.

İkinci grup yapısal lif ve emülsifiyerler: polisorbat 80 ve karboksimetilselüloz. Birçok sosta, krema kıvamındaki süt ürünlerinde ve hazır soslarda bulunan bu iki bileşiğin bağırsak mikrobiyom çeşitliliğini azalttığı, bunun da düşük düzeyli sistemik inflamasyonu beslediği bildirildi. İnsan çalışmalarında etki kısmen tartışmalı olsa da bazı modeller, uzun vadeli düşük dereceli inflamasyonun kalp damar yatağına aşamalı zarar verdiğini öne sürüyor.

Üçüncü grup gıda renklendiricileri: özellikle mavi #1 ve sarı #5. Burada doğrudan kalp damar etki kanıtı, diğerlerine göre zayıf; etki, davranış değişiklikleri ve metabolik bağırsak değişiklikleri üzerinden dolaylı bir patikadan geçiyor. Yine de incelemenin yazarları, görsel renklendiricilerin temel olarak zorunlu olmayan estetik bileşenler olduğunu, dolayısıyla risk-fayda hesabının doğal olarak düşük taraf olduğunu vurguluyor.

Dördüncü grup tatlandırıcılar: aspartam yıllardır tartışılan klasik bir bileşik. Yeni inceleme, son üç yılın daha rafine kohort çalışmalarını birleştirerek günlük 50 miligramın üstündeki tüketimin kan basıncını sistolik olarak ortalama 1,1 mmHg artırdığını gösterdi. Bireysel düzeyde bu küçük bir etki; ama tıkanıklığa yatkın popülasyonda kümülatif yük anlam kazanıyor.

Beşinci sıraya monosodyum glutamat (MSG) ve sodyum fosfat geliyor. MSG'nin tansiyonu artırma rolü uzun süredir genel kültürde abartılırken yapısal bilim yıllarca etkiyi reddetti. Ancak yeni inceleme, MSG'nin tek başına olmasa da sodyum fosfatla birlikte tüketildiğinde böbrek tübüllerinde sodyum yeniden emilimini etkileyebileceğini öne sürüyor.

Genel mesaj şu: tek tek hiçbir katkı maddesi sigaranın ya da kontrolsüz hipertansiyonun büyüklüğünde bir risk içermiyor. Ama günde 3-4 ürün üzerinden birden çok bileşiğin paralel alımı, sıralama etkisiyle dikkate alınması gereken bir yüke dönüşüyor. İnceleme yazarları bu nedenle merkezi mesajlarını "tek bir bileşeni yasaklamaktan çok ultra-işlenmiş yiyeceklerin payını azaltmak" olarak özetliyor.

Pratikte tüketici davranışını değiştirebilecek üç adım öne çıkıyor. Birincisi, işlenmiş etleri haftada bir-iki porsiyonla sınırlamak; ikincisi, kullanılan hazır sosların bileşim listesini en kısa olanlarla değiştirmek; üçüncüsü, paketli içeceklerde tatlandırıcı sayısını günde bir-iki ile sınırlamak.

Düzenleyici yönden, AB ve ABD gıda otoriteleri bu inceleme üzerine yorum yapmaktan kaçındı. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi geçtiğimiz yıl polisorbat 80 ve karboksimetilselülozun yeniden değerlendirileceğini duyurmuştu; yeni inceleme, o sürecin görünür biçimde gündemde kalmasını sağlayacak kanıt yoğunluğu kazandırıyor.