Hantavirüs nedir, nasıl yayılır? Uzmanlardan temel rehber

Hantavirüsler, kemirgenlerin idrar, dışkı ve tükürüğü aracılığıyla insanlara bulaşan bir RNA virüsleri ailesidir. Aile çoğunlukla iki ana hastalık tablosuna yol açar: Avrupa, Asya ve Orta Doğu'da görülen hemorajik ateş ile böbrek sendromu (HFRS) ve Kuzey-Güney Amerika'da görülen hantavirüs pulmoner sendromu (HPS).

Virüs, doğrudan insandan insana bulaşmanın oldukça sınırlı olduğu bir patojen sınıfı. ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (CDC) ile Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi'nin (ECDC) yayımladığı uzun süreli izleme verilerinde Avrupa kökenli suşların insandan insana bulaşma kayıtları yok denecek kadar az.

Çoğunluk vaka, virüs taşıyan kemirgenin atık partiküllerinin havadan toz halinde solunması yoluyla bulaşıyor. Kapalı, az havalandırılan ahırlar, kiler ve eski yapılar bilinen yüksek risk ortamları. Üreticilerin dahil olduğu ABD tarım kollarında, mevsimsel temizlik dönemlerinde maske kullanımı önerilen uygulamadır.

Göstergesel belirtiler genelde temasın ardından 1-8 hafta arasında ortaya çıkıyor. İlk evre nezle benzeri ateş, kas ağrısı, baş ağrısı ile başlıyor. HFRS tablosunda izleyen safhalar arasında hipotansiyon, böbrek fonksiyon kaybı ve ürün miktarı azalması yer alıyor. HPS, akciğer alanlarında hızlı sıvı birikimi ile karakterize.

Genel ölüm oranı suşa bağlı olarak farklılık gösteriyor. Avrupa'da en yaygın görülen Puumala suşu için ölüm oranı yüzde 0,1 ile yüzde 1 arasında. Andes suşu için ise daha yüksek bir yüzde 30-40 oranı raporlanmış. Yakın zamanda Hondius kruvaziyerinde tespit edilen örnekler Andes suşu olarak doğrulandı.

Dünya Sağlık Örgütü'nün Avrupa bürosunun açıklamasına göre, vaka tespiti durumunda izlenmesi gereken öncelikli yol başlangıç laboratuvar testinin RT-PCR ile yapılmasıdır. Antikor seroloji testi sadece geriye dönük doğrulama için kullanılıyor. WHO, kruvaziyer şirketinin bildirimini bütün AB üye devletleriyle paylaştığını duyurdu.

Hastalığa yönelik henüz lisanslı bir antiviral tedavi bulunmuyor. Tedavi standardı destekleyici bakımdan oluşuyor: sıvı yönetimi, oksijen desteği, gerektiğinde diyaliz veya akciğer destek cihazı (ECMO). HFRS hastalarının yüzde 5-10'unun kısa süreli diyaliz gerektirdiği gözlemlenmiş.

Uzmanlar, hastalığın yayılım riskinin yapısal etkenlere bağlı olduğunu hatırlatıyor. Kemirgen yoğunluğunun artığı bölgeler, çoğu zaman zor iklim koşulları sonrası, vaka sıklığı yönünden öne çıkıyor. ECDC'nin yıllık raporu Almanya, Finlandiya ve Slovakya'yı Avrupa'da öncelikli izleme bölgeleri olarak tanımlıyor.

Kemirgen kontrolüne yönelik dünya genelindeki temel öneriler şu başlıkları içeriyor: depolanan tahılın sızdırmaz kaplarda saklanması, evlerin yeterli havalandırılması, çatılarda çatlakların kapatılması ve uzun süre kapalı kalmış mekânlarda temizlik öncesi en az 30 dakikalık havalandırma yapılması. Riskli alanlarda N95 maske kullanımı önerilen tedbir.

Krize özel bir aşı çalışması mevcut; ABD'de Geliştirilmiş Savunma Araştırma Ajansı'nın (DARPA) finanse ettiği faz 2 deneyi 2025 yılında başlamıştı. Üretici Vir Biotechnology, yıl sonuna kadar veri yayınlamayı hedeflediklerini bildiriyor. Şu an için tüm ulusal sağlık otoriteleri, bireysel önlemleri ve kemirgen kontrolünü temel müdahale aracı olarak gösteriyor.