Cardiff'in Norveçli Sanat Merkezi: 1866'da bir denizci kilisesi olarak başlayan beklenmedik bir Galler-İskandinav bağı
Cardiff Bay'in girişinde, kentin yenilenmiş limanına bakan bir alanda, beyaz ahşap dış cephesiyle dikkat çeken küçük bir bina var. Norveç Kilisesi Sanat Merkezi, 1866'da Norveçli denizciler için bir Lutheran kilisesi olarak inşa edildi ve 159 yıl sonra hala duruyor — Galler'in başkentinde, beklenmedik bir İskandinav imzası olarak.
Galler'in Norveç ile bağı, 19. yüzyılın ortalarında kurulan kömür ticaretine dayanır. 1860'larda Cardiff, Birleşik Krallık'ın endüstriyel devriminin baş kömür ihracat limanlarından biri haline gelmişti; demiryolu yapımı, ısınma ve gemi yakıtı için, dünya genelinde kömür talebi patladı. Cardiff'ten ihraç edilen kömürün önemli bir bölümü, Norveç bayrağı taşıyan gemilere yüklendi. Norveçli armatörler, Galler kömürünü Avrupa'nın diğer limanlarına ve hatta Akdeniz'e kadar taşıdılar. Bu trafik, Cardiff'te sürekli bir Norveçli denizci nüfusunun varlığını yaratıyordu.
Denizciler genellikle haftalarca, hatta aylarca limanda kalırlardı; gemilerinin yüklenip boşaltılmasını beklemek, bakım yapılması, veya başka bir yük bulunması için. Bu süre boyunca, denizciler İngilizce konuşamıyor ve kendi dini ve kültürel ihtiyaçları için yerel İngilikan veya Welsh Methodist kiliselerine entegre olamıyordu. 1866'da Norveçli rahip Lars Ofterdal Cardiff'e geldi ve Norveçli denizciler için ilk kilise hizmetlerini başlattı.
İlk hizmetler, kilise binası olmadan, geçici alanlarda yapılıyordu. Ancak Norveç hükümeti ve kilise konsey, daimi bir bina kurma kararı aldı. 1868'de bina inşa edildi: küçük, ahşap, ve İskandinav mimari geleneğine sadık. İnşa, çoğunlukla Norveçli denizcilerin gönüllü çalışmalarıyla yapıldı; gemi marangozlarından oluşan bir ekip, kilisenin tahta cephesi ve çatısını üretti. Tasarımcı, Bergen'den getirilen bir mimar, kilisenin ana yapısını tipik bir Norveç kıyı kasabası kilisesi olarak biçimlendirdi.
100 yıl boyunca kilise, Cardiff'teki Norveçli denizci nüfusuna hizmet etti. Bu, Galler kömür ticaretinin doğal döngüsünün bir parçasıydı; 1900'lerin başında Cardiff'in toplam kömür ihracatı yıllık 11 milyon ton üzerine çıkmıştı ve şehirdeki Norveçli nüfus zirveye ulaştı. Yazar Roald Dahl 1916'da Cardiff'te doğdu — anne-babası Norveçli'dir, ve Dahl bu kilisede vaftiz edildi. Bu, kilisenin kültürel öneminin daha geniş bir kanıtıdır.
1960'larda Cardiff'in kömür ihracatı sona erdi; gemi trafiği azaldı ve kentteki Norveçli nüfus küçüldü. Kilise, 1974'te kapatıldı ve sonraki on yıl boyunca terk edildi. Bina yapısal olarak çürüyordu; tahta cephe çatlamıştı, çatının bir bölümü çökmüştü. 1980'lerde, Roald Dahl'ın da dahil olduğu bir grup yerel girişimci, kiliseyi kurtarmak ve restore etmek için kampanya başlattı. Dahl, bu girişime önemli bir mali katkıda bulundu ve restorasyonun başlangıcına kadar yaşadı.
Restorasyon süreci uzun ve karmaşıktı. Bina, 1992'de demonte edildi; tüm tahta parçalar numaralandırıldı, yenisiyle değiştirilmesi gerekenler için bir liste hazırlandı. 1990'ların başında bina, orijinal yerinden 200 metre uzakta, daha güvenli bir konuma yeniden inşa edildi — tarihi konum, Cardiff Bay yenileme planının altında kalıyordu. Yapı 1992'de yeni konumunda yeniden açıldı ve kültür merkezi olarak hizmete başladı.
Bugünkü Norveç Kilisesi Sanat Merkezi, sergiler, müzik konserleri, edebiyat etkinlikleri ve eğitim programlarına ev sahipliği yapıyor. Üst katta küçük bir kafe var ve yaz aylarında haftada birkaç gece konser düzenleniyor. Yıllık ziyaretçi sayısı yaklaşık 65.000'dir. Roald Dahl Edebiyat Festivali her Eylül burada yapılır.
Merkezdeki sergiler, Galler ile Norveç arasındaki tarihsel bağa odaklanır: kömür ticaretinin endüstriyel mirası, 1860-1940 arası göç, ve İskandinav kültürünün Cardiff'te bıraktığı izler. Sergiler, Welsh Galler dilinde, Norveççe ve İngilizce olmak üzere üç dilli sunulur. Eğitim programlarının bir parçası olarak, Cardiff Üniversitesi'nin İskandinav Çalışmaları bölümü, merkezi araştırma yeri olarak kullanır.
Merkez müdürü Dr. Ingrid Olafsen, kilisenin önemini şöyle açıklıyor: "Bu bina, sadece Norveçli denizcilerin Galler'de yaşadığı dönemin bir hatırası değil; aynı zamanda küresel kömür ticaretinin Galler'i nasıl şekillendirdiğinin bir örneğidir. Cardiff bugün, çoğunlukla bir limanlı şehir olarak hatırlanmaz — ama bu kilise, kentin endüstriyel mirası ile İskandinav göçü arasındaki bağı koruyor. Galler'in modern kimliğinin parçaları, 1860'larda Norveç'ten gelen denizcilerin elleriyle inşa edildi."
Kilise, Galler-Norveç ilişkilerinin bugünkü özelliklerinde de hatırlanıyor; her yıl Norveç Büyükelçiliği tarafından bir tören düzenleniyor. 17 Mayıs Norveç Anayasa Günü'nde, kilisede bir ayin yapılıyor ve Cardiff'teki Norveçli toplum üyeleri katılıyor. Kilisenin küçük olması, bu hatırlamayı daha da yoğun hale getiriyor: tarihsel bir bağ, sadece bir tek bina ile temsil ediliyor — ve bu bina, restore edilmiş ve hala işlevsel.