Rusya'nın dört uydusu, Ukrayna'ya destek veren ICEYE radar uydusunun yakın mesafesine girdi

ABD Uzay Kuvvetleri Komutanlığı (Space Command), Rusya Federal Uzay Ajansı (Roscosmos) tarafından fırlatılan dört uydunun, Ukrayna'yı destekleyen Finlandiya merkezli ICEYE şirketinin bir Sentetik Açıklıklı Radar (SAR) uydusuna alışılmadık biçimde yaklaştığını tespit etti. ICEYE'nin etkilenen uydusu, 30 cm çözünürlükle dünyayı görüntüleme yeteneğine sahip ve şu anda Kiev'in muhabere ve özel hedefleme operasyonlarına SAR verisi sağlıyor.

ABD Uzay Komutanı General Stephen Whiting, Pentagon basın toplantısında 'Dört Rus uydusunun her biri, ICEYE uydusunun yaklaşık 10 kilometre mesafesinde manevra kabiliyeti gösterdi. Bu yetenek, tipik uydu görevlerinde yaygın değil; istihbarat değerlendirmemize göre kasıtlı bir takip ve potansiyel müdahale postürüne işaret ediyor' dedi. Whiting, ABD'nin yakından takip etmeye devam ettiğini ve müttefiklerini bilgilendirdiğini belirtti.

Rusya'nın dört uydusu — Kosmos 2587, 2588, 2589 ve 2590 olarak adlandırılan — Şubat ve Mart 2026'da Plesetsk Kozmodromu'ndan fırlatıldı. Rusya başlangıçta uyduların 'araştırma ve gözlem' görevlerinde olduğunu açıkladı; ancak Rus uzay analisti Pavel Luzin, BBC'ye 'Bu uyduların manevra kabiliyetleri, açıklanan görevle uyumsuz; Pavlin Yatlı yörünge analizi, bunların yaklaşma operasyonu uyduları olduğunu gösteriyor' dedi.

ICEYE, 2014'te Helsinki'de Pekka Laurila ve Rafal Modrzewski tarafından kurulmuş bir uydu şirketi. 2022 Rusya-Ukrayna savaşının başlangıcından bu yana ICEYE, Ukrayna Savunma Bakanlığı'na 110 milyon dolar değerinde SAR uydusu ve veri abonelik servisi sağladı. Şirket şu anda 38 uyduluk bir konstelasyona sahip; Ukrayna birliğine her gün 5-7 görüntü gönderiliyor. Bu görüntüler özellikle Rus zırhlı birlik hareketlerini, lojistik depo yerlerini ve hava savunma sistemlerinin konumlarını izlemede kullanılıyor.

ICEYE CEO'su Rafal Modrzewski, Verge'a yaptığı açıklamada 'Rusya'nın bu hareketinden son derece bilgili olduğumuzu söyleyebilirim. ABD ve Finlandiya yetkilileri bizimle 26 Mayıs'tan beri yakın koordinasyon içinde. Operasyonlarımızı sürdürüyoruz; Ukrayna ortaklarımız için günlük SAR görüntülemesi kesintisiz' dedi. Şirket, etkilenen uydunun yedek olarak kullanılabilecek iki ek uydu sayesinde operasyonların kesintisiz devam edeceğini bildirdi.

Uydu yaklaşma operasyonlarının (Rendezvous and Proximity Operations, RPO) ulusal güvenlik açısından önemli olmasının nedeni, bu operasyonların potansiyel bir 'uzay-tabanlı saldırı vektörü' işaret etmesidir. Bir uydu, diğerine 10 km mesafeden manevra kabiliyetiyle yaklaşabiliyorsa, kinetik veya kinetik olmayan saldırı yapma yeteneğine de sahip — örneğin lazerle sensörünü kör etme, elektronik bozma sinyali yayma veya doğrudan çarpışma. Brookings Enstitüsü uzay politikası uzmanı Brian Weeden, Ars Technica'ya 'Rusya, bu operasyon ile bir kapı açıyor; eğer uydunun kontrolünü ele geçirir ya da fiziksel olarak müdahale ederse, bu durum NATO'nun uzayda nasıl tepki vereceğine dair soruları test edecek bir hareket' dedi.

Uluslararası hukuk açısından, mevcut Dış Uzay Antlaşması (1967) uydulara karşı düşmanca eylemleri açıkça yasaklamıyor. Ancak NATO 2019'da uzayı bir 'operasyonel alan' olarak ilan etti; bu, uydulara yönelik düşmanca eylemlerin Madde 5 kolektif savunma kapsamında değerlendirilebileceği anlamına geliyor. Finlandiya, 4 Nisan 2023'te NATO'ya katıldı; ICEYE uydusu Finlandiya bayrağı altında işletilen bir Finlandiya şirketinin varlığı.

ABD Uzay Kuvvetleri Komutanlığı, Rusya'nın benzer manevralarının 2024'te de gözlemlendiğini, ancak o dönemde yapısal saldırı pozisyonuna gelinmediğini açıkladı. 2024 olayında bir Rus uydusu (Kosmos 2576), ABD ulusal güvenlik uydularından KH-11 4'e (Keyhole) yaklaşmış ancak operasyonel saldırı manevrasına geçmemişti. Şu anki ICEYE durumu, Rusya'nın bu yetenekleri ilk defa bir 'müttefik destekçisi' ticari aktörüne karşı kullanmasıdır.

Rusya cephesinden Devlet Roscosmos başkanı Dmitri Bakanov, basın toplantısında 'Kosmos uydularının manevra kabiliyetleri rutin uzay operasyonlarının bir parçası. Yabancı uydulara karşı düşmanca eylem söz konusu değil. ABD'nin abartılı yorumları kabul edilemez' dedi. ABD'nin daha önceki uydu yaklaşma operasyonlarını referans göstererek kendi davranışını meşrulaştırdı.

NATO'nun teknik ittifak organı, Müttefik Komando Transformasyonu (Allied Command Transformation, ACT) bu hafta sonu olağanüstü bir uzay güvenliği gündemiyle toplanacak. Pazartesi günü Brüksel'de NATO Daimi Komitesi'nin uzay güvenliği özel oturumunun yapılacağı, Reuters'e diplomatik kaynaklar tarafından doğrulandı. Finlandiya Savunma Bakanı Antti Häkkänen, 'NATO'nun uzayda gösterdiği tutum, müttefiklerimizden gelen koordineli politik mesajlama gerektiriyor. Pazartesi toplantısında hangi hareketin uygun olacağını belirleyeceğiz' diye açıklama yaptı.

Uzay ticari sektörü açısından bu olay, ticari uydu şirketlerinin savaş bölgesi desteğinin riskini netleştiriyor. ICEYE'nin yanı sıra Maxar Technologies (Ukrayna'ya görüntü sağlıyor), Planet Labs ve Capella Space gibi şirketler de Ukrayna'ya destek veriyor. Sektör analisti Caleb Henry (SpaceNews), 'ICEYE olayı, bir dönüşüm noktası. Diğer ticari uydu şirketleri sigorta primlerinin artmasını bekleyebilir ve uzun vadeli olarak kendi savunma yeteneklerini geliştirmeleri için baskı altına girebilirler' dedi. Geçmişte yaşanan benzer olayların ardından sektör güvenliği ekonomik bir mesele haline gelmişti; şu an konuşulan operasyonun NATO çerçevesinde nasıl ele alınacağı önümüzdeki haftalarda netleşecek.