İngiltere'de ilaç temin zorlukları derinleşiyor: kalp ve mental sağlık hastaları en çok etkilenenler arasında

Royal Pharmaceutical Society'nin (RPS) Cuma günü yayımladığı raporda, İngiltere'deki eczanelerin son üç yılın en derin ilaç temin krizini yaşadığı belirtildi. Rapor, 1,742 eczacının katıldığı bir ankete dayanıyor; bu eczacıların yüzde 86'sı son altı ayda hastalara reçete edilen ilacı bulamadığını söylüyor, yüzde 47'si ise hastalardan en az haftalık olarak telefon aldığını bildiriyor. Krizin merkezinde kalp ilaçları, anti-koagülanlar, antidepresan ve insülin formülleri yer alıyor.

Rapora göre kritik ilaçların stok kesilme süresi, ortalama 18 günden 31 güne çıktı. Atrial fibrilasyon hastalarının kullandığı apixaban (Eliquis) ve clopidogrel (Plavix) gibi anti-koagülanların kesintisi, kardiyologlar arasında en endişeli grup. Bu hastalar için iki haftadan uzun ilaç boşluğu, inme riskini iki ila üç katına çıkarabiliyor. Royal College of Physicians'ın açıklamasına göre, sadece son ay içinde stroke ünitesine getirilen 14 yeni vakanın anti-koagülan stokta kalmadığı için tedaviye devam edemediği belirlendi.

İngiltere Sağlık Bakanlığı'nın Mart ayında yayımladığı "Medicines Supply Strategy 2026" stratejisi, Brexit sonrasında yaşanan ilaç temin sorunlarına çözüm getirmek için tasarlandı. Ancak RPS başkanı Professor Claire Anderson, stratejide tedarik için gerekli mali destek paketinin eksik olduğunu belirtiyor: "Strateji'de listelenen 47 öneri arasında, ilaç üretiminin İngiltere'deki maliyetini düşürmek için bir mali teşvik mekanizması yok. Genel ilaç ithalatı maliyeti, gümrük sonrası yıllık 1.4 milyar £ artış gösterdi; bu maliyet doğrudan tedarik krizinin nedeni."

Mental sağlık ilaçları sınıfında durum daha karmaşık. SSRI'lar (serotonin-tekrar emilim inhibitörleri) ve atipik antipsikotiklerin temin oranı, son altı ayda yüzde 38 oranında düştü. Sertralin (Zoloft) ve fluoxetin (Prozac) gibi yaygın antidepresanlar, eczanelerin yüzde 71'inde stoksuz; eczacılar, alternatif olarak doktorlardan tarif değişikliği talep ediyor. Bu durum, depresyon veya anksiyete bozukluğu yaşayan hastaların tedavi sürekliliğini ciddi olarak bozuyor.

BBC Health'in görüştüğü Manchester eczacısı Dr Sarah Akram, son aylarda eczanesindeki sahneyi şöyle anlattı: "Bir hastam atrial fibrilasyon için apixaban'ını alamadı. Üç eczane denedi, hepsi stoksuz. Üç gün boşlukta kaldı. Doktoruyla acil olarak iletişime geçtim, alternatif rivaroxaban yazıldı. Ancak rivaroxaban'ın eczanemde stoğu da iki haftadır azalıyor." Akram'a göre eczanesi 2026 başından bu yana, 24 farklı kritik ilaç için stok kesintisi yaşadı.

Krizin arka planı çoklu. İlk önemli faktör Brexit; ECDC ve EMA (European Medicines Agency) ile İngiliz İlaç Kurumu (MHRA) arasındaki bilgi paylaşım anlaşmalarının kaybedilmesi, yeni jenerik ilaçların İngiltere pazarına girişini ortalama 6 ay geciktiriyor. İkinci faktör, küresel tedarik zinciri zorlukları; Hint ve Çin hammadde tedarikçileri, son üç yılda Avrupa ve Kuzey Amerika pazarlarına öncelik vermeye başladı. İngiltere, yeni gümrük süreçleriyle bu önceliklerden geride kaldı.

İngiltere Sağlık Bakanı Wes Streeting, Pazartesi günü Avam Kamarası'nda yapılacak acil bir tartışma için soru cevapla davet edildi. Streeting önceki açıklamalarında, Mart stratejisinin uygulanmasının zamansal olduğunu ve önümüzdeki 6 ila 12 ay içinde kademeli iyileşmeler beklendiğini söylemişti. Ancak RPS raporunun yayımlanmasından sonra Streeting'in basın açıklaması daha temkinli: "Hizmet aksaklıklarını çözmek için aktif olarak çalışıyoruz. NHS, alternatif tedavi protokollerini güçlendiriyor."

İlaç tedarik zinciri uzmanı Profesör Andrew Hill, BBC Health'e verdiği görüşte yapısal değişiklik gerektiğini söylüyor: "İngiltere'nin sağlık sistemi tedarik zincirini iyileştirmek için ya AB ile yeni bir hizmet anlaşmasına gitmesi ya da yerel ilaç üretimini genişletmesi gerekiyor. Mevcut strateji yumuşatma sağlıyor, ancak yapısal sorunu çözmüyor." Hill, ABD ve Japonya'nın benzer tedarik krizleri yaşadığı dönemlerde, jenerik ilaç tarihinin doğrudan kontrolünü almak için yatırım yaptıklarını hatırlatıyor.

Hastalar tarafından eczanelere yapılan başvurularda artış, en yüksek seviyelerde Cardiff (Galler), Birmingham ve Liverpool'da gözlemleniyor. Galler için durum daha karışık; Galler Sağlık Bakanlığı'nın açıklamasına göre, eczanelerin yüzde 31'i son üç ayda her hafta en az bir kritik ilaç için stok kesintisi yaşadı. Galler hastalar derneği Mike Hedges, BBC Wales'e açıklamada, hastalarına "erteleyemeyen tedavi listesi" tutmasını önermesinin eskiden ihtiyaç duyulmayan bir uygulama olduğunu söyledi.

Önümüzdeki üç aylık dönem, krizin yumuşamasında belirleyici olacak. RPS, hükümetten beş acil önlem talep ediyor: ilaç ihracat lisanslarını sıkılaştırmak, yerli ilaç üretimine teşvik vermek, NHS ile eczanelerin gerçek-zamanlı stok paylaşım sistemini kurmak, hasta uyarı protokolünü revize etmek ve AB ile MHRA arasında yeni bir tanınma anlaşması imzalamak. Sağlık Bakanlığı'nın 18 Mayıs'taki yanıtı, krizin önümüzdeki yönü için belirleyici olarak görülüyor.