İngiltere'de ilaç kıtlığı derinleşiyor: kalp, inme ve ruh sağlığı hastaları en çok etkilenenler
İngiltere'de reçeteli ilaçların bulunabilirliği son altı ayda kronik hastalar için ciddi bir endişe haline geldi. Eczacılar Birliği (Pharmaceutical Services Negotiating Committee, PSNC), bu yıl yaptığı son araştırmada eczanelerin yüzde 88'inin haftalık olarak en az bir reçete kalemini stokta bulamadığını bildirdi. Bu oran, 2024 sonundaki yüzde 71'lik değerin 17 puan üzerinde.
En çok etkilenen kategoriler arasında kalp yetmezliği için kullanılan diüretik ve beta blokerler, inme sonrası anti-trombotik ilaçlar, antidepresanlar (özellikle sertralin ve fluoksetin formülasyonları) ve göz enfeksiyonu damlaları yer alıyor. PSNC verilerine göre haftalık 250'ye yakın farklı ilaç kaleminde tedarik kesintisi raporu var; bu liste 2023'ün aynı döneminde 87'ydi.
Nüfusun büyük bir bölümü için bu, gerçek dünyada çelimsiz sonuçlar üretiyor. Birmingham'lı 73 yaşındaki Anne Carter, kalp yetmezliği için bisoprolol kullanıyor ve geçen ay üç farklı eczanede beş gün boyunca ilacını bulamadığını söyledi: "İlk eczaneden ikincisine, oradan üçüncüsüne gittim. Eczacı 'Bilmiyoruz, ne zaman gelecek tahmin edemiyoruz' dedi. Üçüncü gün ayağım şişmeye başladı."
Kraliyet Eczacılar Topluluğu (RPS), durumu "sürdürülemez" olarak tanımlıyor. Eczacılar haftada ortalama 11 saat ilaç tedariki için telefon görüşmesi yapıyor ya da alternatif kanallar arıyor. RPS başkanı Profesör Claire Anderson, BBC'ye, "Bu hem hastaları hem de eczacılarımızı tüketiyor. Eczane personelinin asıl işi hastaya bakmak değil, telefonu çevirmek olmamalı," dedi.
Kıtlığın nedenleri çok katmanlı. Aktif farmasötik bileşen tedarikçi zincirinin Hindistan ve Çin'deki üretim aksamaları, post-Brexit ithalat lisans sürecindeki gecikmeler, üretici şirketlerin daha kârlı pazarlara öncelik vermesi ve uluslararası fiyat düzenlemelerindeki dalgalanmalar bunların başında geliyor. İngiltere Sağlık ve Bakım Bakanlığı (DHSC) ise sorunun büyük ölçüde küresel olduğunu ve Avrupa'nın çoğu ülkesinin de benzer baskıyla karşı karşıya olduğunu söylüyor.
DHSC verilerine göre 2026'nın ilk dört ayında 142 ilaç kaleminde Resmi Tedarik Bildirimi yayımlandı; bu, geçen yılın aynı döneminin yüzde 64 üzerinde. Sertralin (depresyon ilacı) için son altı ayda dört ayrı tedarik bildirimi yapıldı; her bildirim, en az iki haftalık erişim sorunu anlamına geliyor. Antibiyotik amoksisilin de bu yıl ikinci kez resmi listede yer aldı.
Doktorlar, ilacın bulunamamasının doğrudan klinik sonuçlarını gözlemlediklerini söylüyor. Royal College of GPs (RCGP) başkanı Profesör Kamila Hawthorne, "Hastaların ilacı kesmesi, dozları atlaması ya da reçeteyi kendileri yarılaması, kalp yetmezliği gibi durumlarda hastaneye yatışı tetikliyor," dedi. RCGP'nin kendi anketinde aile hekimlerinin yüzde 64'ü son üç ayda en az bir hasta için ilaç kıtlığı nedeniyle alternatif reçete yazdığını bildirdi.
Eczacılar, alternatif markalara veya farklı dozlara geçiş yapma konusunda kısıtlı yetkilere sahip. Mevcut reçete yasası, eczacının ancak bazı belirli durumlarda ve doktor onayıyla ikame yapmasına izin veriyor. Eczacılar Birliği, eczacılara eczaneden ayrılmadan ikame kararı verebilecek geçici yetkilerin verilmesini hükümete önerdi. Sağlık Bakanlığı, bu öneriyi değerlendirdiğini ancak henüz karar vermediğini bildirdi.
Bakanlık Eylül 2025'te "Medicine Shortage Resilience Plan" adlı dört yıllık bir plan açıkladı. Plan, stratejik stok rezervlerini iki kat artırmayı, en az on temel ilaç için yerli üretim hatlarını desteklemeyi ve aktif farmasötik bileşenler için Avrupa Ortak Tedarik Mekanizması'na katılım müzakerelerini içeriyor. Ancak planın etkilerinin 2027'den önce hissedilmeyeceği bekleniyor.
Bu arada bireysel hastalar için eczacılar acil çözümler öneriyor: birden fazla eczaneye dağıtılmış 28 günlük reçete yerine 30-60 günlük tek reçete; aynı etken maddenin farklı marka veya jenerik formülasyonu konusunda doktorla önceden konuşmak; ve antiplatelet veya antikoagülan gibi kritik ilaçlarda dozun yarısı veya çeyreği elde kalmaya başladığı an doktoru aramak. Anne Carter'ın hikayesi gibi, bu kıtlık dalga dalga sürdükçe binlerce hane benzer adımlara başvurmak zorunda kalıyor.