Hantavirüs hakkında ne kadar endişelenmeliyiz? Halk sağlığı uzmanlarının değerlendirmesi
MV Hondius cruise gemisinde başlayan Andean hantavirüs salgınının ardından yolcuların ülke sınırlarına döndükçe, çeşitli ülkelerin sağlık otoriteleri pasif izleme programları başlattı. Geçen iki haftada Birleşik Krallık, Hollanda, Almanya, Fransa, Singapur, Japonya ve Avustralya da dahil olmak üzere on dokuz ülke, yolcuların belirti gözlemini yapıyor; üç kişi şu ana kadar virüs nedeniyle hayatını kaybetti. Halkın haklı olarak sorduğu soru: bizi de tehdit ediyor mu?
Halk sağlığı uzmanları net bir cevap veriyor: Hayır, çoğu insan için endişelenmeye yer yok. Bunun temel nedeni, virüsün biyolojik özellikleri. Hantavirüs ailesi virüsleri öncelikle hayvan idrarı ve dışkılarıyla bulaşır; insan-insan bulaşması yalnızca Andean türünde dokümante edilmiştir ve oldukça nadir. "Bu COVID değil. Solunum yoluyla geniş çapta yayılım potansiyeli yok" diyor London School of Hygiene & Tropical Medicine'den Profesör Yvonne Carter, BBC'ye yaptığı açıklamada.
Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) son güncellemesine göre, gemideki yaklaşık 2.100 yolcudan 11'inde hastalık doğrulandı, üçü kaybedildi. Tüm doğrulanmış vakaların temas haritası geriye dönük olarak izleniyor: çoğu, gemideki ortak yemek alanları, sauna ve dans pisti yerlerinden geçti. Bunun, nominal olarak "insan-insan" bulaşma olarak adlandırılmasına rağmen, klasik COVID benzeri solunum bulaşma değil; daha çok yakın temas, vücut sıvısı paylaşımı veya kontamine yüzeyle uzun süreli temas üzerinden gerçekleşmiş gibi görünüyor.
Hantavirüs türleri arasında Andes (Şili'nin Patagonya bölgesinde yaygın olan), şu ana kadar dokümante edilmiş tek insan-insan bulaşması olan suştur. ABD'de yıllık ortalama 30-40 vaka rapor edilen Sin Nombre hantavirüsü, sadece kemirgenlerden insanlara bulaşır. Andes'in insan bulaşma kapasitesi, ilk olarak 1996'da Arjantin'in Bariloche bölgesinde rapor edildi; o salgında 20 vaka belirlendi ve mortalite oranı %35 civarındaydı.
Mortalite oranı, hantavirüsü ciddi bir hastalık yapıyor. Bulaşan kişilerin %30-50'si, hantavirüs pulmoner sendromu (HPS) olarak adlandırılan ciddi solunum yetmezliğine ilerleyebilir; tedavi henüz spesifik antiviral değil, sadece destek bakımı (oksijen, mekanik ventilasyon). Geriatrik hastalarda ve mevcut akciğer hastalığı olanlarda, mortalite çok daha yüksek olabilir. Bununla birlikte, vakaların çoğu hafif gribal belirtilerle geçmektedir.
İngiltere'nin Sağlık Güvenliği Ajansı (UKHSA), gemiden inen 47 yolcuyu izlemeye aldı. Hiçbiri belirti göstermedi. Sözcü Dr. Helen Saunders, BBC'ye, "Yüksek riskli yolcuları kapalı izleme altında tutuyoruz, ancak şu noktada toplum geneline yayılma riskini düşük olarak değerlendiriyoruz. Belirtiler 14-21 gün içinde ortaya çıkabilir; izleme süresinin bitmesi için 21. günü beklemek gerekir" dedi.
İlginç olan bir başka gözlem: Andes hantavirüsü insan-insan bulaşma için iki ciddi ön koşula sahip görünüyor. Birincisi, virüsün viral yükü çok yüksek bir dönemde (genellikle hastalığın 5-10. günleri arasında) bulunması; ikincisi, kapalı, havalandırması az alanda uzun süreli temas. Hondius gemisinin merkezi havalandırma sistemi ve yakın yemek aranjmanları, klasik bir kapalı temas senaryosu olarak değerlendiriliyor.
Genel halkın günlük yaşamına yönelik öneri: hantavirüs için hiçbir özel önlem gereksiz. "Restoranda yemek yemek, toplu taşımayı kullanmak, açık alanda toplanmak — bu aktivitelerin hiçbiri Andes hantavirüs bulaşma yolu olarak kabul edilmiyor" diyor Carter. Yine de, salgından bilim adamlarının çıkardığı bir ders var: kapalı, hava akışı düşük ortamlarda enfeksiyon yayılma kapasitesi gözden geçirilmeli; uzun süreli kruvaziyer gemiler, tıpkı uzay araçları gibi, kendi mikrobiyolojik ekosistemlerine sahiptir.
Kayda değer bir başka detay: virüs taşıma süresi sınırlı olduğundan, salgının yeni dalga oluşturma şansı düşük. "Bulaşıcılık penceresi 14-21 gün arasında. Yolcular bu süreci dağılırken geçerek tek bir ülkenin sağlık sistemine boyun olamayacak. Çoklu ülkelere dağılım, paradoksal olarak sistemik baskıyı azaltıyor — her ülke kendi izole vakalarını yönetiyor" diyor Carter.
WHO, salgının Andes hantavirüs için yeni bir epidemiyolojik karakter ortaya koyduğunu söyledi: gemi gibi kapalı toplum ortamlarında, virüsün yayılım hızı bir kez başladığında daha hızlı olabilir. WHO, bu tür ortamlarda gelecek için yeni izleme protokolleri geliştirileceğini açıkladı. Ancak, halkın günlük endişesi olarak hantavirüs, listenin alt sıralarında olmaya devam edecek. "Trafik kazaları için aldığınız endişe, Andes hantavirüs için aldığınızdan çok daha yüksek olmalı" dedi Carter, mizahi bir yorum ile.