Avrupa'da bel soğukluğu ve frengi vakaları rekor seviyeye çıktı, ECDC uyarıyor
Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) bu hafta yayımladığı 2025 cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar raporunda, bel soğukluğu (gonorrhoea) ve frenginin Avrupa'da kayıtlı en yüksek seviyelere ulaştığını duyurdu. Rapora göre 30 AB ve AEA ülkesinden gelen verilerde 2025'te gonorrhoea vakaları 2024'e göre %31, frengi vakaları ise %13 arttı.
En yüksek artışlar 15-24 yaş aralığındaki gençlerde kaydedildi. ECDC'nin Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar Departman Başkanı Andrea Ammon, basın toplantısında 'gençler bu salgının kalbinde — gonorrhoea vakalarının yarısı bu yaş grubunda kaydedildi' dedi. Ammon ayrıca toplam 100.000 kişilik nüfusta yıllık gonorrhoea oranının 51 olduğunu, bunun raporun mevcut başladığı 2009 yılına göre dört kat artış olduğunu belirtti.
Frengi vakalarındaki artış da paralel bir endişe yarattı. ECDC, frengiyi tarihsel olarak büyük kentlerde erkeklerle seks yapan erkekler (MSM) popülasyonunda yüksek görmüş; 2025'te ise heteroseksüel kadınlar arasında yıllık artış %20'ye yaklaştı. Bebeklerde doğumsal frengi (congenital syphilis) vakalarında da artış kaydedildi — toplam 247 doğumsal vaka raporlandı, 2024'e göre yüzde 28 artış.
Raporda, COVID-19 dönemi sonrası geri dönen sosyal yaşamın artışla bağlantılı olabileceği belirtilirken, antibiyotik dirençli gonorrhoea suşlarının da yayılmaya devam ettiği uyarısı yapıldı. ECDC, bir avuç AB ülkesinde tespit edilen 'extensive-resistant' suşların hâlâ sınırlı sayıda olduğunu, ancak Birleşik Krallık ve Norveç dahil bazı ülkelerde son tedavi seçeneklerine direnç görülen vakaların ortaya çıktığını duyurdu.
İngiltere Sağlık Güvenliği Kurumu (UKHSA) verileri ECDC raporunu doğruluyor. UKHSA'nın gönderdiği verilere göre, İngiltere'de 2025'te gonorrhoea tanısı konulan vaka sayısı 87.640 — bu son yetmiş yılın en yüksek rakamı. UKHSA Direktörü Susan Hopkins, BBC'ye verdiği açıklamada 'Birincil sebeplerden biri kondom kullanımındaki düşüş; ikincisi de NHS'nin kapsamlı tarama ve partner-bildirim hizmetlerindeki kapasite sınırlamaları' dedi.
ECDC ayrıca raporda artışların bir kısmının kayıt sistemlerinin iyileştirilmesinden kaynaklanabileceğini, bir kısmının ise gerçek artış olduğunu vurguladı. Dijital cinsel sağlık platformlarının yaygınlaşması, ev-bazlı test kitlerinin satışı ve kullanım sıklığının artması ile daha fazla vakanın tanı altına girdiği belirtildi. 'Bu, tek başına iyi bir haber — daha fazla insan test ediliyor demektir,' diye yazdı raporun yazarları. 'Ancak gerçek epidemiyolojik artışı kayıt iyileşmesinden ayırmak için ek modelleme gerekiyor.'
Tedavi tarafında, gonorrhoea için birinci basamak antibiyotik olan ceftriaxone'a karşı direnç son beş yılda yavaş ama sürekli artıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) bu yıl ilan ettiği antimikrobiyal direnç eylem planında gonorrhoea'yı 'kritik' kategoride sınıflandırdı. ECDC, ülkelerin direnç sürveyans sistemlerini güçlendirmesi için Avrupa Sürveyans Sistemi (TESSy) entegrasyonunu hızlandırma çağrısında bulundu.
Klinik düzeyde, raporun en pratik tavsiyelerinden biri rutin partner-bildirim programlarının güçlendirilmesi. ECDC, partneri bilgilendirme programının her ülke için ulusal cinsel sağlık stratejisinin bir parçası olması gerektiğini, ve ev-bazlı test kitlerinin sigorta veya devlet bütçesinden karşılanmasının uzun vadeli maliyet etkinliği yüksek olduğunu vurguladı.
Ülke düzeyinde sonuçlar değişken. Norveç ve Finlandiya gibi taramayı sıkı tutan ülkelerde gonorrhoea artışı yüzde 50'nin üzerinde — büyük olasılıkla daha çok kişiyi tanı altına alıyorlar. Türkiye'nin de aralarında bulunduğu Avrupa Birliği üyesi olmayan komşu ülkeler için ECDC sürveyansa katılım için davet etmeye devam ediyor; Türkiye Sağlık Bakanlığı'nın 2025 sonu CYBE raporu beklenirken UKHSA tipinde kapsamlı veri paylaşımına henüz geçilmediği biliniyor.
ECDC, halka yönelik mesajını şöyle özetledi: 'Korunma, test, partner bildirimi — bu üç adım kırılmış bir zincir oluşturur. Test ücretsiz ve gizli olmalı; bu, kamu sağlığı bütçesi açısından da en akılcı yatırımdır.' İngiltere'de NHS, sonbaharda kapsamlı bir cinsel sağlık kampanyasının başlatılacağını duyurdu.