Bilim insanları, beyin iltihabının uzun COVID'i tetiklediğini düşünüyordu; ancak görüntüleme farklı bir hikaye anlatıyor
Uzun COVID semptomları yaşayan hastaların beyninin iltihaplanma içerdiği yıllarca süren bilim hipotezi, yeni bir görüntüleme çalışmasında doğrulanamadı. Science Daily Health'in haberine göre, Massachusetts Genel Hastanesi (MGH) Nöroloji Bölümü liderliğindeki çalışma, Brain dergisinde yayımlandı.
Çalışma, 47 uzun COVID hastasını ve 33 sağlıklı kontrol grubunu yüksek çözünürlüklü pozitron emisyon tomografisi (PET) ve sıvı tabanlı magnetik rezonans (MR) ile inceledi. Hipotez, uzun COVID hastalarının beyninde mikroglialar (beyin'in immün hücreleri) düzeyinde aktivasyon ve iltihaplanma izlerinin gözleneceği yönündeydi.
Çalışmanın baş yazarı Dr Jeanne Lemaitre, MGH Nöroloji Bölümü, sonuçların 'beklediğimizden farklı çıktığını' söyledi. PET tarayıcısı verileri, uzun COVID hastalarının beyninde TSPO (Translocator Protein) reseptör bağlanmasında, hipoteze rağmen anlamlı artış göstermedi. 'Bu, beyin iltihabının uzun COVID semptomlarının birincil sürücüsü olmadığı anlamına gelebilir,' dedi Lemaitre.
Alternatif mekanizmalar incelenmeye devam ediyor. Çalışma, beyaz maddedeki bağlantısal değişikliklere (white matter connectivity) ve serebrovasküler değişikliklere işaret eden bulgular gözlemledi. Beyaz madde bağlantılarındaki kayıp, hastaların bilişsel disfonksiyonunun temelinde olabilir. Çalışmaya katılan Yale Tıp Fakültesi nörologu Prof Dr Akiko Iwasaki, sonuçları yorumlayarak 'mikroglia hipotezini geri çekmek yerine, uzun COVID'in heterojenliğine daha fazla dikkat etmemiz gerekiyor,' dedi.
Uzun COVID, küresel olarak yaklaşık 65 milyon kişiyi etkileyen bir kondisyon ve şu anda kabul görmüş bir tedavisi yok. WHO'nun Uzun COVID Çalışma Grubu Başkanı Dr Maria Van Kerkhove, 'Mekanizmamızın anlaşılması, hedeflenmiş tedavi geliştirmenin önündeki en büyük engel. Bu yeni veri, araştırma yön değiştirmesini gerektiriyor olabilir,' dedi.
Klinik uygulama açısından, çalışma sonuçları mevcut anti-iltihaplanma tedavilerinin (steroid, methotreksat, IL-6 inhibitörleri) uzun COVID için sınırlı etkisinin olabileceğini açıklayabilir. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri'nin (NIH) RECOVER programı, mevcut klinik denemelerin bir kısmını yeniden değerlendirme aşamasına alabilir. RECOVER yöneticisi Dr Walter Koroshetz, 'Bu görüntüleme verisini RECOVER tedavi rehberine entegre etmek için klinik araştırma topluluğuyla görüşmeleri başlattık,' dedi.
İngiltere'de NHS Long COVID kliniklerinden alınan veriler de mevcut anti-iltihaplanma tedavilerin sınırlı etkisine işaret ediyor. Imperial College London'dan Prof Sir Peter Openshaw, BBC Radio 4'te yaptığı yorumda, 'Uzun COVID'in birden fazla biyolojik altyapısı olabilir; bu çalışma anti-iltihaplanma tek nokta hipotezini zayıflatıyor,' dedi.
Hasta savunucu grupları çalışmayı, hem umut hem de gelecek araştırma ihtiyacı olarak değerlendirdi. Long COVID Action UK'in Sözcüsü Claire Hastie, açıklamasında 'Bu sonuçlar, uzun COVID'in karmaşık biyolojisini daha iyi anlama çabalarımızı destekliyor; tedavi için daha fazla yatırım gerekiyor,' dedi. Türkiye'de Türk Toraks Derneği Uzun COVID Çalışma Grubu Başkanı Prof Dr Caglar Kuas da çalışma sonuçlarını 'değerli ama beklenmedik' olarak nitelendirdi.
Çalışmanın sınırlamaları arasında örneklemin görece küçük olması (80 toplam katılımcı) ve uzun süreli takip verisi olmaması bulunuyor. Daha büyük çalışmaların yapılması bekleniyor. NIH RECOVER programı 2027 yılı için 25.000 hasta hedef alan görüntüleme alt-çalışmasını duyurdu.
Uzun COVID hastaları için klinik öneri değişmedi; mevcut destek tedavileri (rehabilitasyon, fizyoterapi, semptom yönetimi) sürdürülmelidir. Bu yazı bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez; tedavi kararları için doktorunuza danışın.