İngiltere prostat kanseri taramasını yalnızca yüksek risk taşıyan birkaç bin erkeğe öneriyor
İngiltere'nin Ulusal Sağlık Tarama Komitesi (UK NSC), uzun süredir tartışılan prostat kanseri taraması meselesine kapsamlı bir yanıt sundu. BBC Health'in aktardığına göre komite, prostat kanseri taramasının tüm yaş gruplarındaki erkeklere açılması yerine yalnızca BRCA2 gen mutasyonu ve birinci derece akrabasında prostat veya meme kanseri öyküsü bulunan bir grup yüksek risk taşıyan erkeğe açılmasını öneriyor. Komitenin değerlendirmesi, sağlık ekonomistlerinin ve onkologların yıllardır tartıştığı 'yanlış pozitif maliyeti' meselesini ön plana taşıyor.
Kararın bağlamı önemli. Prostat kanseri İngiltere'de erkekler arasında en sık görülen ikinci kanser türü ve her yıl yaklaşık 12 bin ölümden sorumlu. Ancak BBC'nin görüştüğü UK NSC başkanı Profesör Bob Steele 'erkeklerin büyük bir kısmı taşıdıkları kanserin asla hayatlarını tehdit etmeyeceği yavaş büyüyen formda olabilir. Geniş çaplı bir tarama, bu kanserlerin gereksiz tedavisine ve buna bağlı yan etkilere yol açar' yorumunu yaptı. Tedavi yan etkilerinin başında üriner inkontinans ve erektil disfonksiyon geliyor; bu yan etkiler erkeklerin yaşam kalitesini önemli ölçüde azaltabiliyor.
Komite, sonuca varmak için Prostat Kanseri UK kuruluşunun da içinde olduğu sekiz aylık bir literatür incelemesi yürüttü. İncelemenin merkezi referansı, Avrupa'da on beş ülkede yürütülen ERSPC çalışmasının on beş yıllık takip verisiydi. Bu veri, geniş çaplı PSA testinin prostat kanseri ölümlerini yaklaşık %20 azalttığını gösterdi; ancak aynı zamanda yaklaşık 1.000 taranan erkekten 17'sinin gereksiz biyopsi geçirdiğini ve dokuzunun ise tedavi gerektirmeyen kanseri için cerrahi veya radyoterapi aldığını ortaya koydu.
Yüksek risk grubunun kim olduğu sorusu da kararın merkezinde. BBC'nin aktardığı bilgilere göre komite, BRCA2 mutasyonu olan erkeklerin prostat kanseri geliştirme olasılığının normalden 3-5 kat daha yüksek olduğunu hesapladı. Lynch sendromu olan erkekler de yüksek risk grubuna dahil ediliyor; bu kategoride yer alacak erkek sayısının yaklaşık 7.500 olduğu tahmin ediliyor. Önümüzdeki on iki ay içinde bu erkeklerin tarama programına nasıl katılacağı NHS England tarafından netleştirilecek.
Kararın eleştirisini ise prostat kanseri hayatta kalan hasta gruplarının önderlik ettiği bir koalisyon yapıyor. BBC'ye konuşan Prostat Kanseri Hareketi başkanı Andy Edwards 'eğer benim ailem BRCA2 taşıdığımı bilmeseydi 50 yaşımda asla taranmazdım. Komitenin yaklaşımı ailesinde kanser öyküsü olmayan erkeklere yanlış güven veriyor' yorumunu yaptı. Edwards, komite kararının iyileştirilmesi için NHS'nin aile öyküsü taraması süreçlerini genişletmesini ve PSA testinin 50 yaşından sonra GP başvurusunda standart paket içinde sunulmasını istedi.
Kararın bir başka boyutu da sağlık sistemini koruma argümanı. Komitenin maliyet-fayda analizi, geniş çaplı taramanın NHS'ye yıllık yaklaşık 320 milyon sterlin ek yük getireceğini ve ortaya çıkardığı gereksiz tedavilerin de 110 milyon sterlin daha eklediğini hesapladı. Buna karşılık yüksek risk grubu için hedeflenmiş tarama programının maliyetinin yıllık 18 milyon sterlin civarında olacağı öngörülüyor.
Dünya çapındaki tarama pratikleri farklılaşıyor. BBC'nin aktardığı uluslararası karşılaştırmaya göre ABD'de US Preventive Services Task Force, 55-69 yaş grubu erkekler için PSA testinin 'hekim-hasta görüşmesi' temelinde yapılmasını öneriyor. Almanya'da ise yıllık parmak muayenesi sigorta paketinde yer alıyor. Avustralya, İngiltere'ye benzer şekilde geniş çaplı tarama yerine hedeflenmiş yaklaşımı tercih ediyor. Bu farklılaşma, ülkelerin sağlık ekonomileri ve yaş profillerine bağlı olarak değişiyor.
Teknolojik gelişmeler de gelecekteki tartışmaları şekillendirecek. BBC'ye konuşan Imperial College London'dan Profesör Hashim Ahmed, son yıllarda geliştirilen multiparametrik MR taramasının PSA testindeki yanlış pozitif oranını yarı yarıya azaltabileceğini söyledi. Ahmed, 'eğer önümüzdeki beş yıl içinde MR tabanlı tarama yöntemlerini başarıyla yaygınlaştırırsak, UK NSC'nin tutumunu yeniden değerlendirmesi gerekebilir' dedi.
Kararın bireysel açıdan getirdiği soru, ailesinde prostat kanseri öyküsü olmayan ama 50 yaşını geçmiş erkekler için ne anlama geldiği. NHS, bu erkeklerin semptom yaşamaları durumunda GP'ye başvurmaları ve gerektiğinde PSA testine erişimleri olacağını teyit ediyor. Bununla birlikte, GP'lerin asemptomatik erkeklere rutin PSA önermesi de teşvik edilmiyor.
Bu yazı tıbbi tavsiye değildir; sağlık kararlarınız için lütfen kayıtlı bir sağlık profesyoneline danışın. Komitenin nihai tavsiyesi şimdi İngiliz hükümetinin Sağlık ve Sosyal Bakım Bakanlığı'na sunulacak ve bakanlık 90 gün içinde resmi yanıtını verecek. Bakanlığın komitenin önerisini kabul etmesi durumunda yüksek risk grubu için hedefli tarama programının NHS England'da 2027 başında pilot uygulama olarak başlaması planlanıyor.