Hantavirüs nasıl yayılır? Andean türü ve Hondius gemi salgını için bilim
Hantavirüs, Bunyaviridae ailesinden bir RNA virüsü kümesidir. Yaklaşık 30 alt türü tanımlanmıştır ve dünya genelinde özellikle kemirgenlerde — fareler, çevresel köstebekler ve bazı hamster türlerinde — yaygın olarak bulunmaktadır. Adlandırılışı, 1976'da Kuzey Kore'nin Hantan Nehri'ne yakın ABD ordusu personelinde yapılan ilk tanımlamadan gelir.
MV Hondius gemisindeki salgın, hantavirüsün halk dikkatini yeniden üzerine çekti, çünkü Andean (Andes) suşu — Şili'nin Patagonya bölgesinde yaygın olan bu tür — bilinen tek insan-insan bulaşma kapasitesine sahip hantavirüstür. ABD'de yıllık ortalama 30-40 vakanın görüldüğü Sin Nombre suşu ve diğer Kuzey Amerika türleri, sadece kemirgenlerden insanlara bulaşır. Andes'in insan-insan bulaşma kapasitesi, ilk olarak 1996'da Arjantin'in Bariloche bölgesindeki bir salgında dokümante edildi.
Kemirgenlerden insana bulaşma, esas olarak idrar, dışkı veya tükürükten kaynaklanan kontamine partiküllerle gerçekleşir. Hantavirüs, kemirgenlerde ömür boyu kalıcı bir enfeksiyon oluşturur — kemirgenin kendisi hastalanmaz ama virüsü atmaya devam eder. İnsan, bu materyallerin oluşturduğu aerosolleri solur veya kontamine yüzeylere temas eder; sonra ellerle ağız veya buruna geçer. Kapalı, az havalandırılan ortamlarda — kabini, kulübeleri, ahırları — risk daha yüksektir.
Andes hantavirüs için, insan-insan bulaşma şu yollarla gerçekleştiği biliniyor: enfekte bir kişinin tükürüğüyle uzun süreli yakın temas, vücut sıvısı paylaşımı, veya enfekte kişiyle aynı kapalı alanda günlerce birlikte yaşama. Aile içi yakın temas — örneğin aynı yatak, aynı banyo — Bariloche salgınında belirleyiciydi. Hondius gemisindeki temas haritası da benzer bir paterni öneriyor.
Klinik gidiş şu şekilde: virüsün inkübasyon süresi 14-21 gün arasındadır. Erken belirti dönemi, gribal-benzeri semptomlarla başlar — ateş, kas ağrısı, halsizlik, baş ağrısı, mide bulantısı. Bu dönem 3-7 gün sürer ve genellikle hafif geçer. Vakaların %30-50'si daha sonra ikinci faza girer: hantavirüs pulmoner sendromu (HPS), şiddetli solunum yetmezliğine yol açar. Akciğerlerdeki kapilerlerin geçirgenliği bozulur, sıvı birikir ve hasta hızla kötüleşir.
Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu'ndan Profesör David Anderson, BBC'ye, "Hastalığın patofizyolojisi başka herhangi bir solunum virüsünden farklıdır — virüs doğrudan akciğer kapilerlerini hedef alır. Tedavi sadece destek bakımıdır: yüksek akış oksijen, gerekiyorsa mekanik ventilasyon, bazen ekstrakorporeal membran oksijenasyon. Spesifik antiviral henüz mevcut değildir; ribavirin ile yapılan denemeler kesin sonuç vermedi" dedi.
Mortalite, doğrulanmış vakaların %35-50'sine ulaşır. Bu oran COVID'den (en yüksek dalgada %5 civarında) çok daha yüksektir. Ancak bulaşıcılık çok düşüktür; bu nedenle, hantavirüs küresel salgın oluşturma kapasitesine sahip değildir. Andes salgınları nadir kalır: 1996 Bariloche salgınında 20 vaka, 2018-2019 Patagonya salgınında 36 vaka, ve şimdiki Hondius gemisinde şu ana kadar 11 doğrulanmış vaka.
Başka bir önemli özellik: hantavirüsün antikor üretimi belirgindir. İyileşen hastalar, uzun süreli — muhtemelen ömür boyu — koruma sağlayan IgG antikorlarına sahip oluyor. Bu, gelecekteki bir aşı geliştirme stratejisi için temel bir bilgidir. Şu anda dünya genelinde Andes ve Sin Nombre suşları için iki Faz 1 aşı denemesi devam ediyor; her ikisi de mRNA platformlarında. Aşı geliştirme, salgın sonrası finansman ihtiyaçları nedeniyle hızlanıyor.
Hondius gemi salgınında, virüs analizi Şili Sağlık Bakanlığı laboratuvarı tarafından yapıldı. Genom sıralaması, suşun Patagonya'daki Oligoryzomys longicaudatus kemirgenlerinde dokümante edilen suşla %99,7 örtüşme gösterdi. Bu, salgının Şili'deki Punta Arenas limanına gemi ziyareti sırasında bir kemirgen turu yoluyla başladığı hipotezini destekliyor. İlk hasta belirtileri, ziyaret sonrası 17. günde başlamıştı.
Genel halkın hantavirüsten korunma önerileri basit: kemirgen popülasyonunun yüksek olduğu kabini, depo veya tarımsal alanlarda çalışırken eldivenler ve maske kullanın; kemirgen idrar veya dışkısıyla temas etmiş yüzeyleri %1 sodyum hipoklorit ile temizleyin (kuru süpürme yapmayın, çünkü aerosol oluşturur); ve seyahat sırasında kemirgenlerle yakın temas öneren turları sadece güvenli bilinen ortamlarda yapın. Halk için günlük yaşamda Andes hantavirüs bulaşma riski yok denecek kadar düşük.