WHO başkanı DRC ziyaretinden döndü: çatışma, Ebola salgınından daha büyük endişe

Dünya Sağlık Örgütü Genel Müdürü Tedros Adhanom Ghebreyesus, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki Ebola salgın bölgesine yaptığı saha ziyaretinin ardından, bölgedeki çatışmanın halk sağlığı açısından salgından daha büyük endişe yarattığını söyledi. STAT'ın aktardığı açıklama, salgına yanıt veren personelin saha güvenliği eksikliğinden kaynaklanan ciddi sınırları yansıtıyor.

DRC'nin doğu bölgeleri yıllardır farklı silahlı grupların etkin olduğu kronik bir krizin içinde. WHO ekiplerinin temas izleme, vaka yönetimi ve aşılama operasyonlarını yürüttüğü bölgelerde yerel ulaşım yolları zaman zaman kapalı kalıyor; sağlık merkezleri zarar görüyor; sahada güvenlik eskortu gerekiyor.

Ebola salgını kendisi de teknik olarak zorlayıcı. Hastalık, Filoviridae ailesinden bir virüs tarafından oluşuyor; doğru izolasyon, temas izleme ve aşı stratejisi olmadan ölümcül bir potansiyele sahip. Bununla birlikte WHO, 2019'dan bu yana Ervebo aşısının onaylı olması ve halka uygulanabilir hâlde bulunmasının operasyonel anlamda önemli bir avantaj olduğunu vurguluyor.

Sorun, doğru ekipmanın doğru yere zamanında ulaştırılması. STAT'ın notuna göre WHO ekipleri, Ebola'nın teknik olarak yönetilebilir bir salgın olduğunu vurguladı; ancak salgına yanıt operasyonunun çalışma alanı kısıtlandığı sürece bulaş riski sürüyor. Çatışma, yalnızca operasyonun değil, hastalığın eğrisini takip etme kabiliyetinin önündeki başlıca engel.

WHO'nun sayısal endişeleri net: temas izleme oranı düştüğünde, bilinmeyen kişilere bulaşan zincir uzuyor. Bunlar daha sonra yeni vaka olarak yansıyor. Aynı dinamik 2018-2020 dönemindeki Kivu salgınında da yaşanmıştı.

Finansman tarafında durum sıkışık. STAT'ın aktardığı analizlere göre, son birkaç yılda küresel sağlık finansmanında belirgin bir gerileme yaşandı. Salgın yanıt fonu olan WHO Contingency Fund for Emergencies'in mevcut bakiyesi, eş zamanlı pek çok kriz nedeniyle hızla tükeniyor. Geçen ay yapılan donör toplantısında ek katkı sözleri verilse de fon hâlâ talep ile orantısız.

Komşu ülkelere bulaş riski izleniyor. WHO ofisleri, sınır kontrolleri ve hızlı tanı testleri için Uganda, Rwanda ve Burundi sınır geçişlerine ek kapasite yerleştirdi. Türkiye dahil uzak coğrafyalar için ise risk, doğrudan epidemiyolojik değil; daha çok küresel salgın hazırlığı için bir test vakası anlamı taşıyor.

Bu tablonun temel düşüncesi şu: salgın kontrolünün başarısı, sadece tıbbi araçların gücüyle değil, çalışma sahasına erişim ile belirleniyor. Aşı varsa ama doz ulaştırılamıyorsa, etkisi sınırlı kalıyor. Tedros'un "çatışma daha büyük endişe" mesajı, bu yapısal kısıtı kamuoyuna ilettiği için önemli.

Kısa vadeli yanıt parametreleri: WHO ekipleri, salgın bölgesindeki saha laboratuvarlarını genişletmeye çalışıyor; aşı stoklarının lojistiği sürdürülüyor; bölgedeki dini liderler ve geleneksel otoritelerle güven inşası adımları devam ediyor. Bu sonuncu adım, geçmiş Ebola salgınlarının deneyiminden öğrenilen kritik bir bileşen.

Okuyucu için kapanış: WHO'nun mesajı tek bir salgın yönetimi sorunu değil, küresel halk sağlığı altyapısının çatışma bölgelerinde nasıl çalıştığına dair temel bir uyarı. Önümüzdeki haftalar, bölgede silahlı durumun seyrine bağlı olarak salgın eğrisini şekillendirecek. Bu yazı tıbbi tavsiye değildir.