ABD'de kızamık neden yeniden artıyor: aşılanma oranları ve salgın riski

Sağlık yetkilileri, ABD'de 2026 yılı için şimdiden bildirilen kızamık vakası sayısının, 2025'in tamamında görülen rekor sayıyı geride bıraktığını doğruladı; oysa yılın henüz beş ayı kalmış durumda. Bu, kızamığın ülkede yeniden ciddi bir halk sağlığı sorunu haline geldiğinin açık bir işareti olarak değerlendiriliyor. Vaka sayıları ulusal düzeyde Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) tarafından derleniyor; kurum, kızamığı bildirimi zorunlu bir hastalık olarak izliyor, yani eyaletler doğrulanmış vakaları tespit edildikçe bildirmekle yükümlü.

Kızamık, bilinen en bulaşıcı hastalıklardan biri kabul ediliyor. Halk sağlığı uzmanlarına göre, bağışık olmayan bir ortamda tek bir kızamıklı kişi ortalama on ile on sekiz kişiye virüsü bulaştırabiliyor; bu oran gribin veya Kovid-19'un çoğu türünün çok üzerinde. Karşılaştırma için, mevsimsel gribin bulaşma oranı genellikle vaka başına bir ile iki kişi arasında; bu da kızamığın bağışıklığı olmayan bir toplulukta ne kadar verimli yayılabildiğini gösteriyor.

Bu yüksek bulaşıcılık nedeniyle kızamığın toplumda yayılmasını önlemek için gereken aşılanma eşiği de son derece yüksek: sağlık yetkilileri, sürü bağışıklığının sürdürülebilmesi için nüfusun yaklaşık yüzde 95'inin iki doz kızamık-kabakulak-kızamıkçık (KKK) aşısıyla korunmuş olması gerektiğini belirtiyor; bu, birçok diğer aşıyla önlenebilir hastalığa kıyasla belirgin şekilde daha yüksek bir eşik.

STAT News'in aktardığı sağlık yetkilisi verilerine göre, ulusal aşılanma oranı artık bu kritik eşiğin altına düşmüş durumda. Sağlık yetkilileri bu düşüşü, bazı topluluklarda aşı tereddüdünün artmasına ve rutin çocukluk çağı aşılama programlarına katılımın azalmasına bağlıyor; ancak herhangi bir siyasi figürü ya da hareketi doğrudan sorumlu tutmuyor. Yetkililer, ulusal ortalamanın topluluklar arasındaki büyük farkları da gizlediğini belirtiyor: bazı bölgelerde aşılanma oranı eşiğin çok üzerinde kalırken, bazı bölgelerde eşiğin epey altına düşmüş durumda; bu da virüsün ortama girdiğinde hızla yayılabileceği cep bölgeler yaratıyor.

Aşılanma oranının düşük olduğu cep bölgelerde, tek bir ithal vaka -genellikle yurt dışından dönen bir yolcu aracılığıyla- hızla yerel bir salgına dönüşebiliyor. Sağlık yetkilileri, bu yılki artışın büyük bölümünün bu tür yerel kümelenmelerden kaynaklandığını belirtiyor; bulaşma sıklıkla okullarda, ibadethanelerde veya aşısız kişilerin yakın temas hâlinde bir araya geldiği diğer ortamlarda, özellikle henüz iki doz aşı takvimini tamamlamamış küçük çocuklar arasında gerçekleşiyor.

Kızamık, yüksek ateş, öksürük, burun akıntısı ve göz iltihabıyla başlıyor; birkaç gün sonra yüzden başlayıp vücuda yayılan karakteristik döküntü ortaya çıkıyor. Vakaların önemli bir kısmında zatürre veya beyin iltihabı gibi ciddi komplikasyonlar gelişebiliyor; özellikle küçük çocuklarda hastalık ölümcül olabiliyor. Sağlık yetkilileri, ABD'de kızamığa yakalanan aşısız kişilerin yaklaşık beşte birinin hastaneye yatırılması gerektiğini, komplikasyonların özellikle beş yaş altı çocuklarda ve yirmi yaş üstü yetişkinlerde daha sık görüldüğünü belirtiyor.

ABD, yaygın aşılama sayesinde kızamığı 2000 yılında ülke içinde "eliminasyon" statüsüne kavuşturmuştu; bu, virüsün ülke içinde kesintisiz on iki aydan uzun süre yayılmadığı anlamına geliyordu. Sağlık yetkilileri, sürekli yerel bulaşın uzun süre devam etmesi halinde bu statünün risk altına girebileceği konusunda uyarıyor; bu statünün kaybı hastalığın tedavi şeklini değiştirmeyecek olsa da, yetkililere göre kızamık kontrolünde uzun süredir örnek gösterilen bir ülke için sembolik bir gerileme anlamına gelecek.

Salgının görüldüğü bölgelerde sağlık daireleri, temas takibi yapıyor, etkilenen topluluklarda ek aşılama klinikleri düzenliyor ve ailelere çocuklarının aşı takvimini gözden geçirmeleri çağrısında bulunuyor. Bazı bölgelerde okullarda ve toplum merkezlerinde geçici aşı istasyonları da açıldı; okul öncesi bakım kurumlarına ve okullara, aktif salgın dönemlerinde aşısız çocukların geçici olarak uzaklaştırılmasına dair rehberlik sağlandı. Sağlık daireleri ayrıca, hastanelere ve acil servislere olası kızamık vakalarını erken tanımaları ve diğer hastalardan izole etmeleri yönünde uyarılar gönderdi; çünkü bekleme odaları gibi kapalı alanlar, virüsün bulaşması için özellikle uygun ortamlar oluşturabiliyor.

Dünya Sağlık Örgütü de son yıllarda birçok ülkede kızamık vakalarında artış bildiriyor; bu, sorunun yalnızca ABD'ye özgü olmadığını, aşılanma oranlarındaki küresel dalgalanmaların da rol oynadığını gösteriyor. Örgüt, bu küresel artışın bir kısmını Kovid-19 pandemisi sırasında rutin aşılama programlarında yaşanan aksamalarla ilişkilendiriyor; bu aksamalar, bir kuşak çocuğun aşı kayıtlarında henüz tam olarak kapatılamamış boşluklar bırakmış durumda.

Sağlık yetkilileri, ailelere çocuklarının KKK aşı kayıtlarını kontrol etmelerini ve eksik dozları tamamlamalarını öneriyor. Uzmanlara göre iki doz aşı, kızamığa karşı yaklaşık yüzde 97 oranında koruma sağlıyor ve salgının yayılmasını durdurmanın en etkili yolu topluluk genelinde aşılanma oranını yeniden yükseltmekten geçiyor. Yetkililer, eksik dozları tamamlamak için asla geç kalınmış olmadığını ve çoğu birinci basamak sağlık kuruluşu ile halk sağlığı kliniğinin aşıyı düşük ücretle ya da ücretsiz sunduğunu ekliyor. Uzmanlar ayrıca, seyahat öncesinde aile hekimine danışmanın ve özellikle bebekler ile bağışıklığı baskılanmış kişiler gibi savunmasız gruplardaki aşılanma durumunun gözden geçirilmesinin, bireysel düzeyde alınabilecek en somut önlemlerden biri olduğunu vurguluyor.