İngiltere'de salmonella vakaları on yılın zirvesinde; iklim ve gıda zinciri uzmanları soruyu derinleştiriyor

İngiltere Birleşik Sağlık Güvenliği Ajansı'nın (UKHSA) yayımladığı yeni veriler, ülkede salmonella enfeksiyonlarının son on yılın en yüksek seviyesine ulaştığını gösteriyor. Guardian Health'in aktardığına göre 2025 yılında İngiltere'de 10.406 salmonella vakası kaydedildi; bu, 2016 yılındaki 8.241 vakalı seviyenin %26 üzerinde. Sağlık uzmanları artan rakamların ardındaki çoklu faktörü tartışırken, iklim değişikliği ve gıda zinciri dönüşümleri konuşmanın merkezine yerleşti.

Salmonella, ister hayvan dışkısı isterse kontamine gıdalar yoluyla insana geçen yaygın bir bakteri grubu. UKHSA'nın yayımladığı rapora göre 2025'teki vakaların %48'i Salmonella Enteritidis ve %29'u Salmonella Typhimurium türü; geri kalan vakalar çeşitli alt türleri kapsıyor. Vakaların büyük çoğunluğu kuluçka süresi 12 ile 72 saat arasında kalan akut gastroenterit semptomlarıyla seyrederken, yaşlı, çocuk veya bağışıklığı zayıf hastalarda kan dolaşımına geçebilen ve hastaneye yatış gerektiren ciddi vakalar da yaşanıyor.

İklim değişikliğinin rolü konusunda Guardian'ın görüştüğü London School of Hygiene & Tropical Medicine'den Profesör Mark Cassels şu yorumu yaptı: 'salmonella, sıcaklık ve nem koşullarına son derece duyarlı bir patojen. İngiltere'de 2024-2025 yıllarında yaşanan ortalama sıcaklık artışı, gıda zincirinin tüm aşamalarında bakterinin çoğalmasını kolaylaştırdı. Soğuk zincirin kırıldığı her saat, vakaların artışına katkı sağladı.' Cassels, gelecekteki sıcaklık projeksiyonlarına bakıldığında salmonella vakalarındaki artışın sürdürülebileceğini de hatırlattı.

Gıda zincirindeki değişiklikler de denkleme dahil. UKHSA verilerine göre 2025 vakalarının %43'ü tavuk ürünleri, %18'i yumurta, %12'si domuz ürünleri ve %9'u taze meyve-sebze ile ilişkilendirildi. Aynı dönemde İngiltere'nin tavuk ithalatı %15 arttı; bu artışın bir kısmı Polonya ve Brezilya'dan geliyor. Guardian'ın görüştüğü gıda güvenliği uzmanı Profesör Andrew Mansson 'ithalat zincirindeki kontrol noktaları, AB üyeliğinden çıkış sonrası karmaşıklaşan denetim çerçevesinde bazı durumlarda yetersiz kalabiliyor' yorumunu yaptı.

Çocuklar ve yaşlılar arasındaki vaka dağılımı da dikkat çekici. UKHSA raporuna göre vakaların %22'si 5 yaşın altındaki çocuklar arasında; %18'i 65 yaş üzerindeki yaşlılar arasında. Bu iki yaş grubu, salmonella vakalarının ciddi hastane yatışı gerektirmesi olasılığı en yüksek olan gruplar. Geçen yıl İngiltere'de salmonella ile ilişkili 12 ölüm rapor edildi; bunların 9'u 75 yaşın üzerindeki hastalar arasındaydı.

Kamu sağlığı tepkisi henüz oluşum aşamasında. UKHSA, gıda güvenliği eylemini gözden geçirmesi için Food Standards Agency (FSA) ile koordinasyon başlattı. FSA başkanı Anita Lewis, Guardian'a verdiği röportajda 'soğuk zincirin etkinleştirildiği ithalat denetim sürelerini sıkıştıran yeni bir teknik düzenlemeyi temmuz ayı içinde kamuoyuyla paylaşacağız' dedi. Lewis ayrıca tüketicilere yönelik 'pişirme sıcaklıkları, çapraz bulaşma önleme ve elden ele bulaşma' temalı yeni bir bilgi kampanyasının başlayacağını söyledi.

Uluslararası karşılaştırma açısından da rapor ilginç. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) verilerine göre 2025 yılında Avrupa Birliği genelinde salmonella vakaları %18 arttı; en yüksek artış Almanya (+24%), Fransa (+21%) ve Polonya (+19%) arasında gözlendi. Bu artış, iklim değişikliğinin sınır ötesinde benzer örüntülerle çalıştığını gösteriyor; ancak ülkeler arasındaki seyahat ve ithalat akışları da etkili olabilir.

Guardian'ın görüştüğü antibiyotik direnci uzmanı Profesör Dame Sally Davies, salmonella vakalarındaki artışın bir başka boyutuna dikkat çekti: 'artan vakalar aynı zamanda salmonella suşlarındaki antibiyotik direncini de arttırıyor; çünkü her vaka daha fazla antibiyotik kullanımına yol açıyor ve direnç gelişimini hızlandırıyor.' Bu yorum, geçen hafta Guardian'da yayımlanan iklim ve antibiyotik direnci arasındaki ilişkiyi konu alan rapor ile de uyumlu görüntü sergiliyor.

UKHSA'nın salmonella eylemine ek olarak, sağlık sistemi içinde de mali planlama gerekli. NHS England'a göre 2025 yılında salmonella vakalarının doğrudan tedavi maliyeti yaklaşık 78 milyon sterlin oldu; bu, 2020 yılındaki 42 milyon sterlin maliyetinin yaklaşık iki katı. Gıda zincirindeki düzeltici müdahale, antibiyotik direncini azaltma ve sıcaklık kontrolü standartlarını yükseltme adımlarıyla bu maliyetin önümüzdeki üç yıl içinde sabitlenmesi hedefleniyor.

Bu yazı tıbbi tavsiye değildir; salmonella belirtileri gösteriyorsanız (yüksek ateş, ishal, karın ağrısı) lütfen NHS 111'i arayın veya GP'nize başvurun. Tüketici olarak yapabileceğiniz başlıca önlemler tavuk ve domuz ürünlerini iç sıcaklığı en az 75°C'ye ulaşana kadar pişirmek, yumurta ve tavuk için ayrı kesim yüzeyleri kullanmak ve buzdolabı sıcaklığını 5°C'nin altında tutmak. Sağlık otoritelerinin önerilerini takip etmek, hem bireysel sağlık hem de toplum sağlığı için en güvenli yol.