Endişeli sağlık çalışanlarından Martha Yasası destek hatlarına bin yedi yüzden fazla çağrı
İngiltere'nin Ulusal Sağlık Hizmeti'nin (NHS) bir hastanın durumu kötüleşiyorsa hastalar, aileler ve personelin başka bir doktor ekibinden acil ikinci görüş almasına olanak tanıyan "Martha Yasası" destek hatları, ilk faaliyet yılında 1.728 çağrı aldı. Bu rakam, NHS'in pazartesi günü yayımladığı yıllık denetim raporundan geliyor; raporda dikkat çekici bir bulgu var — çağrıların yaklaşık yüzde 65'ini hastaların yakınları değil, hastane personeli yaptı.
Martha Yasası ismini, 2021'de 13 yaşındaki Martha Mills'in King's College Hospital'da bakteriyel sepsis komplikasyonlarından ölmesinden sonra anne-babasının başlattığı kampanyadan alıyor. Aile, kızlarının bakım sürecinde durumunun ciddiyetinin defalarca ihbar edildiğini ama hekimlerin bu uyarıları dikkate almadığını söylemişti. NHS, kampanyaya yanıt olarak Nisan 2025'ten itibaren İngiltere'deki 213 hastanede Martha Yasası destek hatlarını başlattı.
Çağrıların büyük çoğunluğu — toplamın yüzde 65'i, yani 1.124 — sağlık personelinden geldi. NHS England raporu, bu eğilimi, "meslek içi normların hastanın bakım koordinasyonunu önemli ölçüde belirlediği" şeklinde değerlendirdi: hastane içinde resmi hiyerarşinin dışına çıkan personel, kararı doğrudan üstlerine soramamasından dolayı destek hatlarını kullanıyor. Çağrıların büyük bölümünde "hemşirelerin uyarılarının doktorlar tarafından dikkate alınmaması" ana sebep olarak belirtildi.
Aile çağrıları toplam içinde yüzde 35 (604 çağrı) ile daha küçük bir oran teşkil etti. Bu çağrıların yüzde 80'i, hastanın "genel görüntüsünün önemli ölçüde bozulması" hakkındaki gözlemler üzerine yapıldı; yatalak hastaların bilinç durumlarındaki ani değişiklikler, beslenmeyi reddetme veya nefes alma şekillerinin değişmesi en sık alıntılanan endişelerdi. Personel çağrılarına benzer şekilde, ailelerin de doktor ekiplerine doğrudan ulaşamadıkları durumlarda destek hattını tercih ettikleri anlaşıldı.
Çağrıların yaklaşık yarısının (yüzde 47) müdahaleye yol açtığı raporlandı. NHS England'a göre 814 olayda "tıbbi planda doğrudan değişiklik" gerçekleşti — antibiyotik başlatılması, hastanın yoğun bakıma transferi, veya cerrahi konsültasyonun hızlandırılması. Bu olayların 89'unda hasta yoğun bakıma alındı ve 12'sinde acil cerrahi yapıldı. Geri kalan çağrıların büyük bölümünde ise mevcut bakım planının yeniden değerlendirilmesi gerçekleşti, ancak doğrudan değişiklik yapılmadı.
Kampanyanın temel kuruculardan Merope Mills, BBC'ye yaptığı açıklamada "Personelin destek hattını bu kadar fazla kullanması umduğumuz değildi ama anlamlıdır. Hastanedeki bir hemşirenin yıllık deneyimi, bir gencin doktorunun günlük gözlemini eğitsel açıdan geçer; ama hiyerarşi bunu çoğu zaman sustur. Destek hattı, bu yapısal sorunu yansıtır" dedi. Mills, sistemin sadece bir hata düzeltme aracı değil, aynı zamanda tıbbi kültürün eleştirisi olduğunu ekledi.
Almanya'nın Charité Hastanesi başhekimi Prof. Dr. Lutz Schwarz, NHS denetim raporunu inceledikten sonra The Lancet'in Mayıs sayısında bir yorum yazdı: "Buna benzer mekanizmalar Avrupa'nın diğer büyük sağlık sistemlerine de yayılmalı. Sepsis ve diğer hızlı kötüleşen tıbbi durumlar için zaman kritik öneme sahip; hiyerarşi tarafından sertleşen iletişim, mortaliteyi doğrudan etkiliyor." Avrupa'da benzer bir mekanizma henüz Avusturya ve Hollanda'da pilot uygulamalar dışında yaygın değil.
NHS, sistemin bazı zayıflıklarına da işaret etti. Raporda, çağrıların bir kısmının (toplam yüzde 12) "uygun olmayan" olarak sınıflandırıldığı belirtildi — örneğin, bakım planından memnuniyetsizlik veya idari konular. NHS England, bu çağrıların gerçek vakaları öneme aldığını ve önümüzdeki yıl personele yönelik daha açık eğitim malzemelerinin hazırlanacağını söyledi. Aynı zamanda destek hatlarının 7/24 çalışmasının maliyetinin yıllık 8,4 milyon sterlin olduğu raporlandı.
Gelecek yıl için NHS, sistemi pediatrik hastaneleri kapsayacak şekilde genişletmeyi planlıyor. Buna ek olarak, çağrı eden personeli misillemeden korumak için yapısal düzenlemeler getirileceği belirtildi; bazı sağlık çalışanları çağrıları yapmaktan korktuklarını gizli ankette belirtmişti. "Personelin işine olan güvenliğini sağlamadan, mekanizma sürdürülemez" dedi NHS England'ın baş klinik subayı Prof. Sir Stephen Powis.
Martha'nın annesi Merope Mills, sözlerini şu şekilde tamamladı: "Bu rakamlar bana kızımın ölümünün doğru bir cevap olduğunu hissettirmiyor. Ama her bir çağrı bir hayat kurtardığında, bu sayı 1.728'in çok ötesine geçer. Eğer bu mekanizma 12 acil cerrahi tetiklediyse, bu sistem en az 12 başka aileyi bizim yaşadığımızdan korumuştur. Bu, sürdürülmesi gereken bir şeydir."