İngiltere'de iki çocuk kızamıktan öldü: 100 yeni vakanın ardındaki aşı oranı sorunu

İngiltere Halk Sağlığı Ajansı UKHSA'nın açıkladığı haftalık verilere göre iki çocuk kızamık komplikasyonları sonucu hayatını kaybetti, son haftalarda ise 100'ün üzerinde yeni vaka kayıt altına alındı. Guardian Health'in aktardığı raporda, bu dalga ülkedeki MMR aşı oranlarının uzun zamandır taşıdığı kırılganlığı bir kez daha gözler önüne seriyor.

Kızamık nedir ve neden hâlâ ölümle sonuçlanabilir? Kızamık, Paramyxoviridae ailesindeki bir RNA virüsünün neden olduğu son derece bulaşıcı bir hastalıktır. Aşılanmamış bir çocuğa virüs bulaştığında, ortalama 12 ile 18 arasında ikinci kişiye geçebileceği — yani temel üreme katsayısı R0'ın 12-18 olduğu — biliniyor. Komplikasyonlar arasında pnömoni, ensefalit, sağırlık ve nadir de olsa subakut sklerozan panensefalit (SSPE) yer alıyor.

Guardian'ın raporuna göre, yeni vakaların yoğunlaştığı bölgeler Londra'nın kuzeydoğusu, Manchester ve Birmingham'ın bazı mahalleleri. UKHSA verileri, bu bölgelerdeki MMR aşı kapsamının yüzde 75 ile yüzde 82 arasında dalgalandığını gösteriyor — Dünya Sağlık Örgütü'nün toplumsal bağışıklık için önerdiği yüzde 95 eşiğinin çok altında.

Neden aşı kapsamı düştü? Birden çok faktör bir arada. Pandemi sırasında çocuk rutin aşı randevularının ertelenmesi, sosyal medyada yaygınlaşan aşı karşıtı yanlış bilgi akışları, NHS aile hekimliği randevularına erişim zorluğu ve bazı topluluklarda aşıya tarihsel güvensizlik bunların başında geliyor. UKHSA, sosyal medya platformlarında "yanlış bilgilerin yayılma hızının resmi kaynaklardan altı kat hızlı olduğunu" söylüyor.

Kızamık aşısının temeli MMR — kızamık, kabakulak ve kızamıkçık — kombinasyonu. İki dozluk seri tamamlandığında aşı, ömür boyu sürebilen yaklaşık yüzde 97 koruma sağlıyor. Dünyada milyarlarca doz uygulanmış olmasına rağmen ciddi yan etkiler son derece nadir. Yanlış inanışlardan biri olan MMR-otizm bağlantısı 1998'de Andrew Wakefield'in yayımladığı çalışmaya dayanır ve bu çalışma akademik dergiden geri çekilmiş, Wakefield ise tıp lisansını kaybetmiştir.

Bu salgın dalgası sadece İngiltere'ye özgü değil. Guardian'ın aktardığına göre ABD'de bu yıl kızamık vakaları 2000'lerden bu yana en yüksek seviyelere ulaştı ve Texas, New Mexico ile Florida'da kümeler bildirildi. Avrupa'da Romanya ve Bulgaristan'da büyük salgınlar yaşandı. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı verileri 2024-2025 döneminde vaka sayılarında artış göstermiş, MMR'nin uygulama yaşını ve hatırlatma dozlarını yeniden değerlendiren çalışmalar başlatılmıştı.

UKHSA'nın acil tavsiyesi net. Beş yaş altı çocukların velilerinden, çocuklarının iki doz MMR'yi tamamlamış olduğundan emin olmalarını istiyorlar. Eksik dozlar varsa, aile hekiminden randevu alarak çocuğu tamamlama önemli; çoğu uygulama randevuları erken sabah ve geç akşam saatlerinde sunmayı şimdi taahhüt ediyor. UKHSA başkanı Profesör Dame Jenny Harries Guardian'a verdiği demeçte, "Hiçbir çocuk önlenebilir bir hastalıktan ölmemeli" dedi.

Yetişkinler için durum biraz farklı. 1970-1980 doğumlular MMR'nin ortaya çıkmasından önce çocukluğunda kızamığa maruz kalmış olabilir ve doğal bağışıklığa sahip olabilir; ama emin olmak için kan testi veya iki doz MMR uygulanması yeterli. Sağlık çalışanları, hamilelik öncesi planlama yapan kadınlar ve seyahat edenler için kontrol şart.

Halk sağlığı uzmanları, vakaların raporlanan sayının üzerinde olabileceğini de söylüyor. Kızamığın erken belirtileri grip benzeri olduğundan hafif vakalar fark edilmeden geçebilir; gerçek vaka sayısı tahmini kayıtlı rakamların 5-10 katına ulaşıyor olabilir. Bu nedenle her ailenin MMR durumunu kontrol etmesi, sadece bireysel değil toplumsal bir sorumluluk taşıyor.

Vesper okurları için pratik çıkarım şu: kızamık önlenebilir bir hastalıktır ve aşı yüzde 95'in üzerinde toplum kapsamında bireysel bulaş zincirini kırar. Çocuğunuzun aşı kartını kontrol etmek, aile hekimi randevusu almak veya seyahat öncesi durumunuzu kontrol etmek için bir kaç dakika ayırmak, bu yaz salgın dalgasının sonraki halkasını kırmanın en etkili yolu olarak öne çıkıyor.