Sağlıklı beslenme neden dünya nüfusunun üçte biri için hâlâ karşılanamaz durumda

Küresel açlığın azaldığı haberleri her yıl bir miktar iyimserlikle karşılanıyor, ama beş Birleşmiş Milletler kurumunun ortaklaşa hazırladığı yeni bir rapor, resmin çok daha karmaşık olduğunu hatırlatıyor. Rapora göre dünya genelinde 2,69 milyar insan, vücudun enerji ve besin ihtiyaçlarını karşılayan çeşitli bir diyeti karşılayamıyor — yani üçte bir insanlık, sadece karnını doyurmakla kalmayıp gerçekten sağlıklı beslenmeyi göze alamıyor.

Bu ayrım önemli. Açlık genellikle kalori yetersizliği olarak ölçülürken, sağlıklı beslenme çok daha geniş bir kavram: yeterli protein, vitamin, mineral ve lif alımını, yani meyve, sebze, baklagil ve süt ürünlerinin düzenli tüketimini gerektiriyor. Rapor, bu ikisi arasındaki uçurumun, dünya nüfusunun büyük bir kısmı için hâlâ kapanmadığını gösteriyor.

Raporun yazarları, küresel açlığın üst üste üçüncü yıl azaldığını belirtiyor — bu, uzun yıllardır süren kötüleşme trendinin tersine dönmüş olabileceğine dair umut verici bir işaret. Ancak bu ilerleme eşit dağılmıyor: bazı bölgelerde açlık geriliyorken, diğerlerinde çatışma, iklim şokları ve ekonomik durgunluk nedeniyle durum kötüleşmeye devam ediyor.

Sağlıklı beslenmenin karşılanamazlığının temel nedeni, besin gruplarının fiyatlarındaki dengesizlik. Tahıllar ve nişastalı gıdalar genellikle ucuz ve bol bulunurken, meyve, sebze ve süt ürünleri — dengeli bir diyetin temel taşları — birçok düşük gelirli hanede bütçenin çok daha büyük bir bölümünü tüketiyor. Bu da insanları, kalori açısından yeterli ama besin açısından fakir diyetlere yöneltiyor.

Rapor, 2030 yılına kadar sıfır açlık hedefine ulaşmanın ‘muazzam’ miktarda çaba gerektireceğini vurguluyor. Yazarlar, yalnızca gıda üretimini artırmanın yeterli olmadığını, aynı zamanda tedarik zincirlerinin, tarımsal sübvansiyonların ve gıda dağıtım sistemlerinin sağlıklı gıdaları daha erişilebilir kılacak şekilde yeniden şekillendirilmesi gerektiğini savunuyor.

Uzmanlar, hükümetlerin meyve ve sebze üretimine yönelik teşvikleri artırmasını, soğuk zincir altyapısına yatırım yaparak israfı azaltmasını ve okul beslenme programları gibi hedefli müdahalelerle çocukların erken yaşta besleyici gıdalara erişimini sağlamasını öneriyor. Bu tür politikalar, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde maliyet etkin bulunuyor.

Rapor ayrıca iklim değişikliğinin bu tabloyu daha da karmaşıklaştırdığını belirtiyor. Aşırı hava olayları, meyve ve sebze gibi bozulabilir ürünlerin hasadını ve nakliyesini giderek daha öngörülemez hale getiriyor, bu da fiyat dalgalanmalarını artırıyor ve sağlıklı gıdaları özellikle kriz dönemlerinde daha da erişilmez kılıyor.

Uzmanlar, sorunun yalnızca düşük gelirli ülkelerle sınırlı olmadığını da vurguluyor. Yüksek gelirli ülkelerde bile, ‘gıda çölleri’ olarak adlandırılan ve taze ürünlere erişimin kısıtlı olduğu bölgelerde yaşayan topluluklar, benzer bir karşılanamazlık sorunuyla karşı karşıya. Bu, sağlıklı beslenmenin yalnızca bir gelir sorunu değil, aynı zamanda bir altyapı ve dağıtım sorunu olduğunu gösteriyor.

BM kurumları, ilerlemenin mümkün olduğunu ama siyasi iradenin sürdürülmesi gerektiğini belirtiyor. Geçtiğimiz on yılda bazı ülkeler, hedefli sübvansiyonlar ve tarımsal reformlar yoluyla sağlıklı gıda maliyetlerini önemli ölçüde düşürmeyi başardı — bu da benzer politikaların daha geniş ölçekte uygulanabileceğine dair bir kanıt olarak sunuluyor.

Sonuç olarak rapor, açlığın azalmasının kutlanması gereken bir ilerleme olduğunu, ancak asıl hedefin çok daha yüksek olduğunu hatırlatıyor: sadece karın doyurmak değil, herkesin gerçekten besleyici bir diyete erişebildiği bir dünya inşa etmek.