Gençlerin 'görünmez katili': ailelerin kardiyak tarama çağrısı
Birleşik Krallık'ta her hafta yaklaşık 12 genç, ani kardiyak ölümle hayatını kaybediyor; çoğu olguda olağan günlük aktiviteler sırasında ya da spor sahasında, çoğunlukla yapısal kalp hastalığı tanısı konulamamış kişilerde. Bereaved families artık hükümete kardiyak taramayı ulusal sağlık politikası olarak benimsenmesini talep ediyor; tartışma, sağlık ekonomisinin titiz hesaplamalarıyla aile acısının sesini bir araya getiriyor.
Cardiac Risk in the Young (CRY) adlı vakıf, üç yıl boyunca yürüttüğü kampanyada 31.000'in üzerinde imzalı dilekçe topladı. Vakıf yöneticisi Dr Steven Cox, BBC'ye verdiği demeçte 'hayatlarını kaybeden gençlerin %80'i daha önce hiçbir uyarı işareti vermemişti; tarama olmadan bu tanıları koymanın yöntemi yok' dedi. CRY, sezonsuz olarak 14-35 yaş arası tüm gençlerde EKG taraması talep ediyor.
Ölüm istatistikleri tek bir patolojiyi gösteriyor: vakaların %62'sinde sebebi belirsiz aritmiler, %23'ünde hipertrofik kardiyomiyopati (HCM), %15'inde ise koroner arter anomalileri olarak tanımlanıyor. Bu üç tanı kategorisinin tamamı, basit bir EKG (elektrokardiyografi) testi ile yüksek doğrulukla taranabiliyor.
Özgün acı, aktif sporculardan geliyor. 16 yaşındaki Lily-Mae Vine, geçen Ekim ayında üniversite basketbol antrenmanı sırasında hayatını kaybetti; ölüm sebebi olarak Sol Ventrikül Nonkompaksiyon Kardiyomiyopatisi (LVNC) konuldu. Annesi Sarah Vine, BBC'ye verdiği demeçte 'Lily, hayatı boyunca tek bir yorgunluk işareti bile göstermedi; sade bir EKG, onu kurtarabilirdi' dedi.
Tartışma birden çok katmanda. NHS England, kapsamlı bir tarama programına yönelik 2022'deki ön değerlendirmesinde, programın yıllık 380 milyon sterline mal olacağını ve yanlış pozitif sonuçların aileler için psikolojik yük yaratabileceğini söylemişti. Royal College of Physicians, aksini iddia ediyor: 'her ihtimalde, ekstra tanı koyma kapasitesi sigorta primlerini düşürür ve uzun vadeli kardiyak servis maliyetlerini düşürür'.
Avrupa'daki örnek incelemeleri ilginç. İtalya'da 1982'den bu yana 12-35 yaş arası tüm sporcuların yıllık EKG taramasına alınması zorunlu; o tarihten bu yana, sporda kardiyak ölümler %89 oranında azaldı. Bu, taramanın etkili olabileceğine dair en güçlü uluslararası veriyi sağlıyor; ancak İtalya modelinin maliyeti, sporcular dışı genel popülasyon için ölçeklendirildiğinde tartışmalı.
Konu, Birleşik Krallık parlamentosunda da gündeme geldi. North Tyneside milletvekili Mary Glindon, Sağlık Bakanlığı'na verilen yazılı soruda 'her aile, çocuğunun fizik muayene sırasında basit bir kardiyak değerlendirme almasını beklemelidir' dedi. Sağlık Bakanı Wes Streeting, Hansard kaydında 'mevcut delillerin yetersiz olduğunu' belirtti, ancak yeni bir Sağlık Bilimleri Konseyi değerlendirmesi başlatıldığını da doğruladı.
Kardiyolog topluluğu da farklılaşıyor. Royal Brompton Hastanesi'nden Dr Sanjay Sharma, BMJ Open dergisinde yayımlanan 2025 yorumunda 'bilim, bireysel tarama yapılabileceğini gösteriyor; ancak ulusal politika olarak yaymak, mevcut elektrofizyolog kapasitesinin yetersizliği nedeniyle olanaksız' dedi. Sharma, NHS'in elektrofizyolog sayısını üç katına çıkarması gerekeceğini hesapladı.
İlerleme dönemleri var. Şubat ayında British Heart Foundation, 14-25 yaş arası ücretsiz EKG taraması sunan 'mobil kardiyak van' programını piyot olarak başlattı; programın ilk üç ayında 12.400 genç tarandı ve 47'sinde önceden bilinmeyen yapısal kalp hastalığı tespit edildi. Bu rakam, ulusal düzeyde uygulamanın potansiyel etkisi konusunda dikkat çekici bir gösterge.
Kaybedilen her gencin ailesinin yaşadığı acı tarif edilemez. Bu makale tıbbi tavsiye değildir; çocuğunuzun aile öyküsünde kardiyak hastalık varsa veya egzersiz sırasında olağandışı semptomlar yaşıyorsa, mutlaka aile hekiminize danışın. Ulusal politika tartışması sürerken, bireysel kardiyak değerlendirme talepleri, mevcut NHS sistemi üzerinden de yapılabilir.