İkinci Dünya Savaşı'nın barış yapıcıları: savaş sonrası düzeni tasarlayan diplomatlar

İkinci Dünya Savaşı'nın askeri kahramanları ders kitaplarında yer alıyor — Eisenhower, Patton, Montgomery, Zhukov. Ancak savaşın askeri sonuçlarını anlamlı bir uluslararası düzene dönüştüren diplomatların hikayeleri daha az biliniyor. Britanyalı emekli diplomat Lord Peter Ricketts'in yeni podcast'i, II. Dünya Savaşı'nın 'barış yapıcılarına' odaklanıyor.

1944-45 yılları, küresel diplomatik tarihte benzeri görülmemiş bir yoğunluk dönemiydi. Üç ana konferans — Tahran (1943), Yalta (1945) ve Potsdam (1945) — savaş sonrası Avrupa ve Asya haritasını yeniden çizdi. Bu konferansların gündemini hazırlayan, müzakerelere zemin oluşturan ve sonuçlarını uygulayan diplomatlar, modern dünyanın temellerini attı.

Atlantik'in iki yakasından dört kişi öne çıkıyor. Sumner Welles, ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan; Hugh Dalton, İngiliz Hazine Bakanı; Anthony Eden, İngiliz Dışişleri Bakanı; ve Andrey Gromyko, Sovyet diplomatlığının yükselen yıldızı. Bu dört isim, savaş sonrası kurumsal mimariyi tasarlayan grubun çekirdek üyeleriydi.

Birleşmiş Milletler'in kuruluşunun arka planı özellikle ilgi çekici. Welles ve Eden, ABD Senatosu'nun 1919'da Milletler Cemiyeti'ne katılmayı reddettiğini bilerek, yeni örgütün ABD tarafından kabul edilebilir bir şekilde tasarlanması gerektiğinin farkındaydı. Bu pragmatik anlayış, BM Güvenlik Konseyi'nde beş daimi üyenin veto hakkına sahip olmasına yol açtı.

1944 Bretton Woods Konferansı, savaş sonrası ekonomik düzeni şekillendirdi. John Maynard Keynes (Britanya) ile Harry Dexter White (ABD) arasında geçen müzakereler, 25 yıldır akademik mali tarihçilerin en sevdiği konulardan biri. Keynes, küresel ödemeler dengesinin yarısını ABD'nin taşıması için bir 'International Clearing Union' önerdi; White, daha geleneksel bir altın bağlantılı sistemde ısrarlı.

Sonuçta Keynes'in radikal vizyonu sulandırıldı, ancak IMF ve Dünya Bankası'nın temelleri atıldı. Bretton Woods sistemi, 1971'e kadar küresel finansal istikrarın çerçevesini sağladı; ondan sonra serbest dalgalanan kurlar dönemi başladı. Ancak IMF ve Dünya Bankası bugüne kadar çalışmaya devam ediyor.

NATO'nun kuruluşu daha sonra geldi, 1949'da. Ancak temel diplomatik çalışmalar 1947-48 arasında yapıldı. Britanya Dışişleri Bakanı Ernest Bevin, Avrupa'da Sovyet etkisine karşı karşılıklı savunma bağı için ABD'yi ikna etti. Bunun karşılığında Avrupa devletleri Marshall Yardımı'nı kabul etti — ekonomik destek karşılığında stratejik bağlanma.

Yalta Konferansı, savaş sonrası Avrupa'nın çekişmeli olmaya en açık konularını masaya getirdi. Stalin, Polonya'nın hatlarını batıya, Sovyet sınırından batıdaki Curzon Hattı'na taşımak istiyordu. Churchill ve Roosevelt, Stalin'in Polonya konusundaki taleplerinin çoğunu kabul etti. Bu, Doğu Avrupa'nın savaş sonrası Sovyet etki alanına girmesine yol açan kararların bir kısmıydı.

Tarihçi Lord Ricketts, podcast'inde, '1945'in barış yapıcıları mükemmel olmadılar. Yalta'da Doğu Avrupa'nın kaderini kesinleşmesinde rol aldılar; bu, 45 yıl boyunca Komünist baskısına yol açtı. Ancak BM, Bretton Woods kurumları ve sonraki NATO çerçevesi, küresel düzeyde benzeri görülmemiş bir barış dönemini destekledi' diyor.

Günümüzde 1944-45 yıllarının kurumsal yapısı baskı altında. BM Güvenlik Konseyi reformları onlarca yıldır tartışılıyor; IMF ve Dünya Bankası'nın küresel meşruiyeti yükselen ekonomilerden sorgulanıyor; NATO Soğuk Savaş sonrası amacını yeniden tanımlıyor. Bu, II. Dünya Savaşı barış yapıcılarının mirasının hem dayanıklılığını hem de sürekli yeniden müzakere edilme gerektiğini gösteriyor.