Toronto'da 'Straight Flush': James Turrell'ın ışıkla yeniden tasarladığı poker odası

Toronto'nun Yorkville mahallesi, kentin 19. yüzyıl konak mimarisinden geriye kalan en zengin sokakların ev sahipliğini yapıyor. Bu sokaklardan birinde, kırmızı tuğla cepheli bir konağın bodrum katında James Turrell'ın az bilinen ışık yerleştirmesi 'Straight Flush' bekliyor.

Yerleştirme, 2011 yılında Kanadalı bir sanat koleksiyoncusu için yapıldı. Konağın eski poker odasının yerine inşa edilen Turrell odası, sanatçının 'Ganzfeld' adını verdiği renk dolduran mekân türünün küçük ama tam donanımlı bir örneği. Adın Türkçe çevirisi 'gergin akış'a yakın bir anlam taşıyor.

Ganzfeld yerleştirmeleri, izleyicide derinlik algısını silen homojen renk yüzeyleri kurar. Turrell'ın bu seriyi 1970'lerin başında Pasadena'da geliştirmeye başladığı biliniyor. Ona göre seri, izleyiciyi 'ışığın bir nesne, mekânın boş bir kanvas olmadığı' bilincine getiriyor.

Toronto'daki oda yaklaşık 25 metre kareye sahip. Ziyaretçiler odaya çıplak ayakla giriyor, eşikte oturup duvarın bir köşesine doğru bakıyor. İlk dakikalarda yeşil renk değişiyor; sonra mavi, mor ve gül kırmızısı arasında bir geçiş izleniyor. Toplam deneyim 22 dakika sürüyor.

Koleksiyoncu, bir Atlas Obscura röportajında 'Yaklaşık üç yıl boyunca bodrum mekânını sadece bekledim. Turrell'ın stüdyosunda mekânın ölçüleri için ölçüm yapıldı; ardından Arizona'da yapım hazırlandı,' diyor. Yerleştirme, sanatçının Roden Crater projesinin yan ürünleri arasında değerlendiriliyor.

Atlas Obscura'nın yazısı, yapımın Pasadena'daki Turrell Stüdyosu'nda kullanılan ışık teknolojisi ile aynı kabin sistemine sahip olduğunu aktarıyor. Ana ışık kaynağı LED değil; sanatçı, klasik tungsten kaynaklı flüoresan ışıkları tercih ediyor. Renk geçişi, hassas bir dimmer paneli üzerinden uzaktan kumandayla kontrol ediliyor.

Koleksiyoncu, mekânı yılda 12 farklı tarihte ücretsiz olarak halka açıyor. Her seansa sadece 18 kişi alınıyor; rezervasyonlar yılbaşında tamamen doluyor. Etkinliklerden sonra çoğu ziyaretçinin tepkisi 'şaşkınlık ve kayıt edememe', diyor koleksiyoncu.

Kuzey Amerika'daki Turrell yerleştirmelerinin çoğu, müze ortamında erişilebilir hâlde: Houston'daki Live Oak Friends Meeting House, New Mexico'daki Roden Crater, Manhattan'daki Guggenheim'da uzun süre kalmış bir 'Aten Reign' yapıtı bunların öne çıkanları. Toronto yerleştirmesi, ev içinde özel kullanım statüsünde olmasıyla istisnai bir konumda.

Yerleştirmenin yer aldığı konak da kendi başına Yorkville mimarisinin bir nüvesi. 1880'lerde inşa edilen yapı, 1968'de korumalı yapı statüsüne alınmıştı. Sanat eserinin entegrasyonu için yapılan iç dönüşüm, Toronto Tarihi Yapılar Komitesi'nin onayı ile gerçekleştirildi.

Atlas Obscura yazısı, Turrell'ın ışıkla mekân kurma sürecini iki tarihî damara dayandırıyor: New Mexico'daki gözlemevi geleneği ve Renaissance dönemi İtalya'daki kilise iç mimarisinin ışık-aydınlatma uygulamaları. Yapımın 2026 sezonu rezervasyonları, koleksiyoncunun web sitesinde başvurma yoluyla 1 Eylül'de açılıyor.