Şekerlemenin tarihini tadarak öğrenmek: West Virginia'da bir miras dükkanı
Amerika Birleşik Devletleri'nde, Batı Virginia eyaletinin Harpers Ferry kasabasında, yalnızca 30 hanelik tarihi bir ana caddenin köşesinde, True Treats Historic Candy adıyla işletilen bu küçük mağaza, dünyada belki de tek türünde — dünyanın çeşitli dönemlerinden 500'den fazla tarihi şekerlemenin satışta tutulduğu bir miras alanı.
Kurucu Susan Benjamin, mağazayı 2010 yılında, yıllarca Amerikan şekerleme tarihi üzerine yazdığı araştırma kitaplarının ardından açtı. 'Sweet as Sin: The Unwrapped Story of How Candy Became America's Favorite Pleasure' kitabının yazarı olan Benjamin, mağazayı bir araştırma laboratuvarı olarak kavramsallaştırdı. Müşteriler ürün satın alıp eve götürüyor, ancak rafta her şekerlemenin yanında, ürünün kendi tarihi anlatılıyor.
'İnsan kültürünü besin üzerinden anlamak, en eski antropoloji yöntemlerinden biri,' diye anlattı Benjamin son haftada yapılan Atlas Obscura podcast röportajında. 'Şekerleme bir kültürel köprü — Karayipler'in 17. yüzyıl şeker plantasyonlarından Ortadoğu'nun Selçuklu dönemi tatlılarına, antik Mısır'ın bal-fıstık keklerinden modern Japonya'nın matcha kaplı çikolatasına kadar, her şekerleme bir hikayenin başlangıcı.'
Mağazada satışta tutulan tarihi ürünler arasında bazıları gerçekten ilginç: Roma İmparatorluğu döneminde tüketildiği belgelenen bal-badem topları (modern Türkiye ve Yunan menüsündeki helva'nın atası), 12. yüzyıl Orta Asya'sından gelen ve İpek Yolu üzerinden Avrupa'ya yayılan zerdeçallı incir hamuru, ve 1700'lerde Amerikan kolonileri döneminde popüler olan 'Mary Lincoln's Pickled Limes' adlı asitlenmiş limon turşusu şekerlemesi.
Benjamin, mağazanın iş modelinin önemli bir kısmının grup turları ve eğitim programları üzerinden ilerlediğini söylüyor. Yıllık 22.000 ziyaretçi mağazaya geliyor; bunların dörtte biri öğretmen-koordineli okul gezileri kapsamında. Howard Üniversitesi'nin Karayip Çalışmaları Bölümü, Çikolata'nın Avrupa'ya geliş tarihini öğrencileriyle anlatırken Benjamin'in mağazasını bir alan ziyareti durağı olarak kullanıyor.
Harpers Ferry'nin kendisi de Amerikan tarihi açısından önemli bir miras alanı. Kasaba, 1859'da köleliğe karşı silahlı bir baskın gerçekleştiren John Brown'ın bilinen tarihi olayının geçtiği yer. Ulusal Park Servisi tarafından korunan tarihi merkez, Amerika İç Savaşı'nın başlangıcına giden olaylar zincirinin önemli bir parçasını oluşturuyor. True Treats, bu tarihi merkezin ana caddesinin tam ortasında.
Benjamin'in koleksiyonunda yer alan şekerlemeler arasında bazıları üretim zorluğu yüzünden özel siparişle yapılıyor. Örneğin 19. yüzyıl Amerikan kolonileri döneminde popüler olan akçaağaç şurubu kaplamalı 'maple drops' veya Antik Çin'in Sui Hanedanlığı (581-618) döneminde tüketildiği belirtilen 'pekmez ve zencefil topları', ABD'nin doğu kıyısında birkaç küçük tedarikçinin tarihsel tariflerle ürettiği lokumlar olarak tedarik ediliyor.
Müze-mağaza modeli, Avrupa'da benzerlerini bulabilir. Brüksel'in Maison Antoine Frites'i Belçika patates kızartmasının 1857'den bu yana hikayesini anlatıyor; İtalya'nın Modena şehrindeki Acetaia Giusti, 1605'ten beri geleneksel balzamik sirke üretiyor. Ancak True Treats'in farkı, küresel ölçekte tek bir merkez altında bu denli geniş bir koleksiyonu sergiliyor olması.
Benjamin, mağazayı sosyal bir paylaşım alanı olarak da gördüğünü söylüyor. 'İnsanlar buraya girdiklerinde 'çocukluğumdaki şu şekerleme buradaydı' diyor, sonra annesinden veya büyükannesinden duydukları hikayeleri paylaşıyorlar. Şekerleme, kuşaklar arası bir iletişim aracı. Bu mağaza, o iletişimi besliyor.'
Atlas Obscura podcast'inde de bahsedildiği üzere, mağazanın 2024 yılında dijital koleksiyon projesi başladı. Her şekerlemenin tarihi, sosyal arka planı ve günümüze nasıl ulaştığı dijital arşivde belgeleniyor. Proje, West Virginia Tarih Vakfı'nın desteğiyle ilerliyor ve önümüzdeki üç yıl içinde halka açık dijital koleksiyon olarak yayımlanması planlanıyor.