Alan Turing: bilgisayar biliminin kurucusu ve İkinci Dünya Savaşı şifre kırıcısının hayatı
HistoryExtra'nın haftanın yaşamı bölümünde Bletchley Park Vakfı araştırma direktörü David Kenyon, modern bilgisayar biliminin kurucularından biri olarak kabul edilen Alan Turing'in hayatını ve mirasını anlatıyor. Kenyon'a göre Turing'in matematiksel düşüncesi, hem teorik bilgisayar bilimini hem de yapay zeka düşünce dünyasını yapılandırdı.
Alan Mathison Turing, 23 Haziran 1912'de Londra'da doğdu. Sherborne School'da geçirdiği lise yıllarından sonra King's College, Cambridge'de matematik okudu. Cambridge'deki çalışmaları sırasında 1936'da yayımladığı 'On Computable Numbers' başlıklı makale, hesaplama teorisinde dönüştürücü bir adım sayıldı. Bu makalede Turing, sonradan 'Turing makinesi' olarak anılacak soyut hesaplama modeli kavramını ortaya koydu.
Turing'in 1937-1938 döneminde Princeton Üniversitesi'nde doktora çalışmaları, danışmanı Alonzo Church ile şekillendi. Princeton'da Turing-Church tezi olarak bilinen ve algoritmik hesaplamanın sınırlarını tanımlayan teorik çerçeve şekillendi. Bu tez, modern bilgisayar bilimi öğretiminin temel taşlarından biri olarak kabul ediliyor.
İkinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla birlikte Turing, Birleşik Krallık Hükümeti'nin gizli şifre kırma merkezi Bletchley Park'a katıldı. Bletchley Park Vakfı'nın yayımladığı arşiv kayıtlarına göre Turing, Almanya'nın askeri haberleşmesinde kullanılan Enigma şifrelemesini kırmaya yönelik 'bombe' adlı elektromekanik makinenin tasarımına liderlik etti. Bu makineler, Atlantik Muharebesi'nde Müttefik denizaltı savunmasının kritik bir aracı haline geldi.
Kenyon, HistoryExtra'da paylaştığı analizinde 'Bletchley Park'taki çalışmaların gerçek etkisi büyük ölçüde gizli kaldı; ancak Türkiye'deki dahil olmak üzere Avrupa'daki savaş süresinin tahminen 18-24 ay kısalmasına katkı sağladığı kabul ediliyor' dedi. Cambridge Üniversitesi tarihçisi Profesör Christopher Andrew, bu tahmini destekleyen istihbarat çalışmalarını yayımladı.
Savaş sonrasında Turing, Manchester Üniversitesi'nde modern bilgisayarın geliştirilmesi üzerine çalıştı. 1948'de Manchester Mark I bilgisayarının yazılım altyapısının geliştirilmesinde rol aldı. Bu dönemde yapay zeka düşünce sistemine yönelik 1950 tarihli 'Computing Machinery and Intelligence' makalesinde, makinenin 'düşünme' yetisinin test edilebileceğine dair önerdiği test, bugün Turing testi olarak anılıyor.
1952'de Turing, eşcinsel ilişkisi nedeniyle dönemin Birleşik Krallık yasaları uyarınca kovuşturuldu ve mahkum edildi. Cezası olarak hormon tedavisi kabul etmek zorunda bırakıldı. King's College Cambridge'den tarihçi Profesör Tim Crane, 'Turing'in 1952 sonrası yaşamı, Birleşik Krallık'ın yirminci yüzyıl ortalarındaki sosyal politikalarının kendisine bir trajedi şeklinde bıraktığı yansımanın simgesi olarak okunabilir' dedi.
Alan Turing 7 Haziran 1954'te Wilmslow'daki evinde 41 yaşında hayatını kaybetti. Otopsi sonucunda siyanür zehirlenmesi tespit edildi; ancak çağdaş araştırmacılar arasında ölüm nedeniyle ilgili farklı yorumlar var. Cambridge Üniversitesi'nden tarihçi Profesör Andrew Hodges, Turing biyografisinde 'Turing'in ölümünün koşulları, hem kişisel hem de tarihsel açıdan kesin yargı vermenin zor olduğu bir bağlam' dedi.
Birleşik Krallık Hükümeti, 2009'da Gordon Brown'ın Başbakanlığı döneminde Turing'in 1952 kovuşturmasından dolayı resmi özür yayımladı. 2013'te Kraliçe II. Elizabeth, Turing'i ölümünden 59 yıl sonra resmi olarak affetti. 2017'de yürürlüğe giren 'Alan Turing Yasası', aynı zamanda kovuşturmadan etkilenen diğer kişilere de geriye dönük af getirdi. Bu yasal düzenleme, Turing'in mirasının kamusal tanınmasının önemli bir aşaması.
Turing'in bilimsel mirası, hem teorik bilgisayar bilimi hem de yapay zeka tartışmalarında merkezi bir referans olmayı sürdürüyor. Association for Computing Machinery (ACM) tarafından her yıl verilen Turing Ödülü, bilgisayar biliminin Nobel'i olarak biliniyor. Manchester Üniversitesi'nde Turing onuruna kurulan Alan Turing Enstitüsü, bugün Birleşik Krallık'ın veri bilimi ve yapay zeka araştırmalarının merkezi konumunda. Bletchley Park'taki müze ise her yıl 250.000 ziyaretçi ağırlıyor. Bu yazı tarihsel analiz amacıyla hazırlanmıştır.