ABD'nin ilk küçük modüler nükleer reaktörü kritikliğe ulaştı

ABD'de Idaho Ulusal Laboratuvarı'nda kurulan ve TerraPower tarafından inşa edilen 80 megawattlık küçük modüler reaktör (SMR), ilk kez kritikliğe ulaştı. Ars Technica'nın haberinde, sürecin nükleer endüstri için "sembolik bir kilometre taşı" olduğu ifade ediliyor.

Kritiklik, bir reaktörde nötron çoğalmasının kendi kendine sürdürülebilir hale gelmesi anlamına geliyor; yani fisyon zinciri kararlı durumda kalıyor. SMR tasarımları on yıldır akademik literatürde ve regülatör onay süreçlerinde yer alıyor; mevcut testle birlikte ticari ölçek ön ayağa basıyor.

TerraPower'ın tasarımı Natrium adını taşıyor. Reaktör soğutucu olarak sodyum kullanıyor ve enerji depolama amacıyla erimiş tuz tankı entegre ediyor. Bu yapı sayesinde reaktör 80 MW baz seviyede çalışırken talep zirvelerinde geçici olarak 350 MW'a kadar çıkabiliyor.

ABD Nükleer Düzenleme Komisyonu (NRC) kritiklik onayını Mart 2025'te verdi; bu yıl Haziran başında düşük güç testleri tamamlandı. Tam güç testleri 2027'nin ilk yarısına programlandı.

Proje finansmanı bir kısmı Enerji Bakanlığı'nın Advanced Reactor Demonstration Program (ARDP) hibesinden geliyor. Programın TerraPower'a tahsisi 2 milyar dolar; ek 800 milyon doları özel sermayeden Bill Gates'in kurucu yatırımcılığını yaptığı şirket bizzat sağlıyor.

Nükleer politik ortamı son aylarda elektrik talebi artışıyla yeniden gündeme geldi. AI veri merkezi yükü, ABD'nin önümüzdeki 10 yılda yıllık 30 GW'a yakın ek baz yük ihtiyacı doğurdu; SMR'lar bu boşluğu doldurma adayları arasında.

Ancak SMR teknolojisi eleştirilerle de karşı karşıya. Princeton Üniversitesi'nden fizikçi Frank von Hippel, Ars Technica'ya, "SMR'lar her zaman aynı vaadi yapar: daha hızlı, daha ucuz. Üretim hattı seri üretimine ulaşana kadar ekonomik faydaları sınırlı kalır" dedi.

Maliyet hedefleri, MW başına 5.000-6.000 dolar. Bu seviye geleneksel büyük ölçek nükleer santralin yaklaşık üçte birine işaret ediyor. Ancak ilk birim her zaman daha pahalı olur; Idaho'daki testin maliyeti 4 milyar dolar civarında, MW başına yaklaşık 50.000 dolar.

Uluslararası rekabette Çin ve Rusya da SMR projelerinde ilerliyor. Çin'in ACP100 Linglong One reaktörü 2023'te şebekeye bağlandı; Rusya'nın Akademik Lomonosov projesi 2020'den beri Çukotka'da hizmet veriyor. ABD pazara geç giriyor ama Natrium'un mimarisi sürpriz sıçramalar yapma potansiyeli taşıyor.

Bu içerik enerji yatırım tavsiyesi değildir. SMR teknolojisinin operasyonel maliyeti, lisanslama süresi ve regülatör onayı belirsizlik içeriyor. Yatırımcıların kararlarını lisanslı bir finansal danışmanla görüşmesi öneriliyor.