ABD hükümeti 9 kuantum bilgisayar şirketinde 2 milyar dolarlık doğrudan hisse aldı
ABD Ticaret Bakanlığı, kuantum bilgisayar pazarında stratejik konumlanma adımı olarak dokuz şirkette doğrudan hisse satın alacağını duyurdu. CHIPS and Science Act çerçevesinde gerçekleştirilecek toplam 2 milyar dolarlık yatırım, ABD federal hükümetinin tek seferde kuantum sektörüne yaptığı en büyük yatırım. Açıklama, başkanlığın Beyaz Saray'da düzenlenen basın toplantısında yapıldı.
Hisse alımı yapılacak şirketler arasında IBM ve Google'ın bağımsız iştirakleri (IBM Quantum, Google Quantum AI) yer almıyor — bu şirketler zaten yeterli özel sermaye taşıyor. Bunun yerine, küçük ve orta ölçekli Amerikan kuantum şirketleri seçildi: IonQ, Quantinuum, Rigetti Computing, PsiQuantum, Atom Computing, QuEra Computing, Diraq, Quantum Brilliance ve Photonic Inc. Listede iki Kanada-merkezli şirket (Photonic Inc. ve Quantum Brilliance) yer alıyor; bunlar Amerikan operasyonları yoğunluğuyla seçildi.
Ticaret Bakanı Gina Raimondo, basın toplantısında 'Kuantum bilgisayar teknolojisi, gelecek 10 yıl boyunca ulusal güvenliğin, ekonomik rekabetin ve bilimsel önderliğin temel taşı olacak. Bu yatırım, ABD'nin küresel kuantum yarışında önde kalmasını sağlamak için tasarlandı' dedi. Raimondo, yatırımın yapılma şeklinin geleneksel hibe yerine 'doğrudan eşitlik' (equity) almak olduğunu vurguladı — federal hükümet bu şirketlerde ortak olacak.
Doğrudan eşitlik modeli ABD federal hükümeti için olağandışı bir adım. Geleneksel CHIPS Act fonları daha çok hibe veya düşük faizli kredi şeklinde dağıtılırken, eşitlik modeli devleti hissedar olarak yerleştiriyor. Bu, gelecekteki şirket başarılarından federal hazinenin doğrudan pay alması anlamına geliyor. Strateji, başkanlık ekibinin Çin'in kuantum yatırım stratejisine yanıt olarak hazırladığı 'CHIPS 2.0' paketinin bir parçası.
Kuantum bilgisayar yarışında Çin'in pozisyonu, son birkaç yılda önemli ölçüde güçlendi. Çin Bilim Akademisi'nin (CAS) Hefei'deki Quantum National Laboratory'si 2024'te 1.000 qubit'lik bir kuantum sisteminin başarılı 'quantum supremacy' demosunu gerçekleştirmişti. Çin hükümetinin 2025-2030 stratejik planında kuantum bilgisayarcılığa toplam 15 milyar dolarlık yatırım taahhüt edildi.
ABD'nin yatırım listesinde her şirketin farklı bir teknolojik yaklaşımı temsil etmesi dikkat çekici. IonQ ve Quantinuum 'trapped ion' (sıkıştırılmış iyon) teknolojisi kullanıyor; Rigetti ve Google 'superconducting' (süperiletken) yaklaşımı; PsiQuantum 'photonic' (fotonik) yaklaşımı; Atom Computing ve QuEra 'neutral atom' yaklaşımı tercih ediyor. Bu çeşitlilik, hangi teknolojinin nihayetinde galip geleceği belirsiz olduğundan stratejik bir hedge oluşturuyor.
IBM Research'ten kuantum bilgisayar yöneticisi Dr Jay Gambetta, Ars Technica'ya verdiği değerlendirmede 'Bu, ABD kuantum ekosistemini önemli ölçüde güçlendirecek' dedi. Gambetta, kuantum bilgisayarcılığın 'kullanışlı kuantum üstünlüğü' (useful quantum supremacy) eşiğine 2028-2030 arasında ulaşacağı tahminini paylaştı — bu eşik, kuantum bilgisayarın klasik bilgisayarın yapamadığı bir endüstriyel hesaplamayı pratik sürede gerçekleştirmesi anlamına geliyor.
Kongredeki politik yansımalar da hızla geldi. Demokrat Parti'den Senatör Mark Warner (D-VA) açıklamada, 'Kongrenin onaylamadığı bir yöntemle federal vergi mükellefi parasının özel şirketlerde hisse olarak yerleşmesi yeni bir denetim soru işareti yaratıyor. Federal hükümetin ortak olduğu şirketlerde ileride ortaya çıkabilecek çıkar çatışmalarını nasıl yönetilecek?' dedi. Beyaz Saray, federal hisselerin oy hakkı olmayan 'preferred shares' yapısında olacağını açıkladı.
Kuantum bilgisayar sektörü için bu açıklama önemli bir destek anlamına geliyor. Sektör 2025 başından bu yana özel sermaye yatırımında %35'lik düşüş gördü; AI yatırımlarının kuantum yatırımcılarının ilgisini çekmesi piyasayı zorladı. PsiQuantum CEO'su Jeremy O'Brien açıklamada 'Bu yatırım, sektörümüz için önemli bir doğrulama. Federal hükümetin liderliğindeki bu yatırımın özel sektör için de yeni bir güven verici sinyal olacağını umuyoruz' dedi.
Makaleyi okuyanlar için bir not: Bu yatırım yapıldığı duyurulan şirketlerden bazıları halka açık (IonQ, Rigetti, Quantum Brilliance) ve hisseleri açıklama sonrasında pre-market'ta %15-22 arasında yükseldi. Diğer şirketler özel firmalar olduğundan hisse değerlemeleri kamuya açık değil. Bu makale piyasa analizi olarak değil, federal politika gelişmesi olarak yazılmıştır.