ABD federal mahkemesi, Trump'ın yüzde 10 küresel tarifesini de yasadışı buldu
Bir ABD federal mahkemesi, Trump yönetiminin Şubat ayında uygulamaya koyduğu yüzde 10 küresel ithalat tarifesini de Anayasal yetki sınırlarını aşan bir tedbir olarak nitelendirerek iptal etti. Bu, daha önce mahkemenin iptal ettiği "karşılıklılık" tarifesinin yerine geçecek şekilde yapılandırılmış olan yeni tarifenin de aynı anayasal sorunu içerdiği yönünde verilmiş bir karar.
Kararı veren ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi (CIT), Yeni York'taki üç hâkimli paneli, başkanın 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'nı (IEEPA) bu kapsamda kullanma yetkisi olmadığına hükmetti. Mahkeme, IEEPA'nın acil tehditlere karşı sınırlı ekonomik tedbirler için tasarlandığını, küresel kapsamlı tarifeler için bir hukuki dayanak olamayacağını belirtti.
Uygulamadaki karar, 21 Avrupalı ve Asyalı şirketin başvurusuyla başlatılan dava sonucu çıktı. Davanın baş davacılarından Hollanda merkezli yüksek hassasiyetli üretici ASML, ABD'ye ihraç ettiği yarı iletken üretim ekipmanı için 200 milyon dolardan fazla ek vergi ödediğini iddia ediyordu. Hükmün uygulanmaya başlamasıyla bu tip ödemelerin yıl sonuna kadar 4,8 milyar dolarlık bir geri ödeme talebine yol açabileceği tahmin ediliyor.
Trump yönetimi, kararı temyize götüreceğini açıkladı. Beyaz Saray sözcüsü Karoline Leavitt, mahkeme kararını "yargısal aşırılığın bir örneği" olarak nitelendirdi ve başkanın "ekonomimizi koruma yetkisini farklı bir şekilde uygulayacağını" söyledi. Yönetimin alternatif olarak Bölüm 232 (ulusal güvenlik ihlali) ya da Bölüm 122 (ödemeler dengesi krizi) kapsamında yeni tarifeler ilan etmesi seçenekleri var; her iki yetki de daha sınırlı kapsamı haiz.
Karar, ABD borsa endekslerinde geceki vadeli işlemlerde belirgin bir hareket yaratmadı. Ancak teknik açıdan, hisse senedi piyasası kapanışından sonra duyurulmuş olması, asıl piyasa tepkisinin pazartesi sabahı görüleceği anlamına geliyor. Yatırımcılar açısından kritik soru, hangi sektörlerin geri ödeme avantajından en fazla faydalanacağı.
Teknoloji sektörü, kararın ilk akıbet sektörlerinden biri olarak görülüyor. Apple, Dell ve Intel gibi şirketler son üç ay içinde fiyat artışlarını duyurmuştu; bu artışların ana sebebi olarak yeni ABD tarifesi gösterilmişti. Apple'ın Hindistan ve Vietnam'da üretilen ürünlerinin bir kısmı için fiyat ayarlaması yaptığı bilinmiyor; bu fiyatların önümüzdeki haftalarda geri çekilmesi mümkün.
Avrupa Birliği'nden ilk tepkiler olumlu oldu. AB Ticaret Komiseri Maroš Šefčovič, kararı "hukukun üstünlüğüne saygı" olarak nitelendirdi ve AB'nin de getirilen karşılık tarifelerini "ABD karar süreçlerine bağlı olarak" yeniden değerlendirebileceğini belirtti. AB, ABD'nin küresel tarifesinden hemen sonra Bourbon viski, Harley Davidson motosikletleri ve farklı tarımsal ürünler üzerinden karşılık tarifeleri ilan etmişti.
Çin'in tepkisi daha temkinli oldu. Çin Ticaret Bakanlığı, kararın ABD-Çin ticaret görüşmelerinin yeniden başlamasına "bir fırsat sunabileceğini" belirtti, ancak henüz somut bir yeni teklif yapmadı. Çin, ABD'nin yüzde 10 tarifesine karşılık olarak ABD soya fasulyesi ve büyük teknoloji ürünleri üzerinden hedefli tarifeler getirmişti.
Kararın uygulanma takvimi karmaşık. Mahkeme, kararın 14 gün içinde yürürlüğe gireceğini belirtti, ancak yönetimin temyize götürmesi durumunda Üçüncü Devre Temyiz Mahkemesi yürürlüğü askıya alabilir. Hukuk uzmanları, davanın eninde sonunda Yargıtay'a gideceğini ve oradaki sonucun, başkanın IEEPA kapsamında ne ölçüde tarife uygulayabileceğini tarihte ilk kez kapsamlı bir biçimde belirleyeceğini söylüyor.
Bu süreç, Yargıtay'ın muhafazakâr çoğunluğunun bir şekilde test edilmesi anlamına geliyor. Önceki büyük yürütme yetkisi davalarında çoğunluk, başkana geniş yetki tanıma eğilimi göstermişti; ancak ekonomik yetki konusunda "ana sorular doktrini" (major questions doctrine) son üç yılın en güçlü kısıtlama ölçüsü olarak ortaya çıktı. Davanın final kararı, ABD'nin önümüzdeki on yıllık ticaret yapısı için belirleyici olabilir.