Kızamık nasıl geri döndü: Bangladeş'te 120.000 vaka neden yaşanıyor

Bir zamanlar kızamığı kontrol altına almanın küresel örneği olarak gösterilen Bangladeş, şimdi ülkenin hafızasındaki en kötü salgınlardan biriyle boğuşuyor. Sağlık yetkilileri, son aylarda 120.000'e yakın vakanın kayda geçtiğini ve yüzlerce çocuğun hayatını kaybettiğini açıkladı. Dakka'daki ve taşra kentlerindeki hastaneler yatak kapasitesinin çok üzerinde hasta ağırlıyor; koridorlara serilen minderlerde tedavi gören bebekler salgının boyutunu gözler önüne seriyor.

Uzmanlara göre bu tablo on yıl önce akla gelmezdi. 2010'ların ortasında Bangladeş, kızamığa karşı iki doz aşı kapsamını yüzde 90'ın üzerine çıkarmış, Dünya Sağlık Örgütü'nün övgüsünü kazanmıştı. Ancak pandemi döneminde rutin aşı programlarının aksaması, kırsal bölgelerde sağlık çalışanı eksikliği ve son yıllarda artan aşı tereddüdü, kapsamı kademeli biçimde eritti. Sağlık Bakanlığı verilerine göre bazı bölgelerde ikinci doz aşılama oranı yüzde 70'in altına düştü.

Kızamık, dünyanın en bulaşıcı hastalıklarından biri kabul ediliyor; bir hastanın öksürüğü veya hapşırığı, kapalı bir odada saatlerce havada asılı kalan damlacıklar aracılığıyla onlarca kişiye bulaşabiliyor. Toplumsal bağışıklığın kırılgan hale gelmesiyle birlikte virüs, aşısız çocuklar arasında hızla yayılma fırsatı buluyor. BBC'nin hastanelerde yaptığı gözlemlere göre en ağır vakalar genellikle iki yaşın altındaki bebeklerde görülüyor.

Salgının ağırlığını taşıyan hastane personeli, yorgunluk ve kaynak yetersizliğinden şikâyetçi. Bir hemşire BBC'ye verdiği demeçte tek bir vardiyada onlarca ateşli, döküntülü çocuğa bakmak zorunda kaldıklarını, oksijen tüplerinin bazı günler tükenmenin eşiğine geldiğini anlattı. Komplikasyonlar arasında zatürre ve beyin iltihabı gibi hayatı tehdit eden durumlar öne çıkıyor; kızamığın kendisi kadar bu ikincil enfeksiyonlar da ölüm riskini artırıyor.

Sağlık yetkilileri salgını durdurmak için acil aşılama kampanyaları başlattı. Mobil ekipler uzak köylere ulaşarak kapı kapı dolaşıyor; okullarda ve pazar yerlerinde geçici aşı istasyonları kuruluyor. Ancak yetkililer, güven kaybını onarmanın aşı tedarik etmekten daha zor olduğunu kabul ediyor. Bazı ebeveynler sosyal medyada dolaşan yanlış bilgilerden etkilenerek çocuklarını aşılatmaktan çekiniyor.

Uluslararası sağlık örgütleri Bangladeş'teki tabloyu küresel bir uyarı işareti olarak okuyor. Dünya genelinde kızamık vakaları son birkaç yılda yeniden artışa geçti; bu durum yalnızca düşük gelirli ülkelere özgü değil, aşı kapsamının gevşediği pek çok bölgede benzer riskler doğuyor. Uzmanlar kızamığın bir toplumun aşılama sisteminde çatlak oluştuğunda ilk görünen hastalık olduğunu hatırlatıyor.

Hastalığın yayılma hızı sağlık sistemlerini de zorluyor. Bangladeş'teki bazı bölge hastaneleri kızamık vakalarının artışı nedeniyle diğer acil vakalara ayıracak kapasiteyi kaybetti. Doktorlar, salgının yalnızca bir halk sağlığı krizi değil, aynı zamanda sağlık sisteminin dayanıklılığını sınayan bir stres testi olduğunu söylüyor.

Salgının arkasındaki bir diğer etken göç ve nüfus hareketliliği. Şehirlere yönelen iç göç dalgası gecekondu bölgelerinde kalabalık ve aşılanmamış grupları bir araya getiriyor; bu da virüsün yayılması için elverişli koşullar yaratıyor. Sağlık çalışanları bu bölgelerde düzenli aşı takibi yapmanın lojistik olarak son derece zor olduğunu belirtiyor.

Uzmanlar benzer bir gerilemenin başka ülkelerde de yaşanabileceği konusunda uyarıyor. Kızamık aşısının etkinliği yüksek olsa da toplumsal bağışıklığın sürdürülebilmesi için kapsamın sürekli yüzde 95'in üzerinde tutulması gerekiyor; bu eşiğin altına düşüldüğünde salgınlar kaçınılmaz hale geliyor. Bangladeş örneği bu eşiğin ne kadar kırılgan olduğunu somut biçimde gösteriyor.

Yetkililer gelecek aylarda ek aşı turlarıyla salgını yavaşlatmayı hedefliyor. Ancak sağlık çalışanları kalıcı bir çözümün yalnızca acil müdahalelerle değil, toplum güvenini yeniden inşa eden uzun soluklu bir çabayla mümkün olacağını vurguluyor.