İngiltere'de israf edilen ilaçlar: 75 yüzme havuzunu doldurabilecek bir sorun

İngiltere'de eczacılık sektörünü temsil eden bir kuruluş, ülkede her yıl atılan kısmen kullanılmış ilaçların toplam hacminin 75 olimpik yüzme havuzunu doldurmaya yeteceğini açıkladı. National Pharmacy Association'ın (NPA) hesaplamasına göre, 2024-25 döneminde İngiltere'de yaklaşık 3.400 ton ilaç çöpe atıldı.

Bu rakam soyut bir israf istatistiği değil; her attığı ilaç kutusu, NHS'in reçete bütçesinden harcanmış, üretilmiş, paketlenmiş ve eczaneye taşınmış bir kaynak anlamına geliyor. NPA, bu miktarın "büyüyen bir sorun" olduğunu ve acil müdahale gerektirdiğini vurguluyor.

İsrafın büyük kısmı, tekrarlanan reçete sistemiyle ilişkilendiriliyor. Kronik hastalığı olan birçok hasta, düzenli aralıklarla otomatik olarak yenilenen reçetelerle ilaç alıyor; ancak tedavi planı değiştiğinde, doz ayarlandığında ya da hasta ilacı kullanmayı bıraktığında, eskiden kalan kutular genellikle dolapta birikip sonunda çöpe gidiyor.

NPA, bu sorunun çözümü olarak tekrarlanan reçetelerin daha sık ve daha dikkatli gözden geçirilmesini öneriyor. Eczacıların ve aile hekimlerinin, hastanın gerçekten ihtiyaç duyduğu ilaç miktarını düzenli aralıklarla teyit etmesi, gereksiz stoklanmayı azaltabilir.

Sorunun bir diğer boyutu da güvenlik. Kullanılmayan ilaçların evde biriktirilmesi, yanlışlıkla alınma, çocukların erişimi ya da uygunsuz şekilde çöpe atılarak çevreye karışma riskini artırıyor. İlaçların çoğu, evsel atık olarak değil özel toplama noktalarında bertaraf edilmesi gereken maddeler.

Maliyet boyutu da göz ardı edilemeyecek kadar büyük. NHS reçete sistemi kamu bütçesinden finanse ediliyor ve her israf edilen kutu, sistemin başka yerlerde kullanılabilecek kaynaklarının boşa gitmesi anlamına geliyor. Bütçe kısıtlarıyla boğuşan bir sağlık sisteminde bu, göz ardı edilebilir bir detay değil.

Eczacılar, hastaların ilaç dolaplarını düzenli olarak gözden geçirmesini ve artık kullanmadıkları ilaçları -çöpe atmak yerine- eczanelere geri götürmesini öneriyor. Bu, hem güvenli bertaraf sağlıyor hem de sistemin israfın gerçek boyutunu görmesine yardımcı oluyor.

Dijital reçete sistemlerinin yaygınlaşması, bazı uzmanlara göre çözümün bir parçası olabilir. Hastanın ilaç kullanım geçmişinin daha şeffaf izlenebildiği sistemlerde, gereksiz yenilemelerin önceden tespit edilmesi teorik olarak daha kolay.

Yine de NPA, teknolojik çözümlerin tek başına yeterli olmayacağını, sistemin merkezinde düzenli insan gözden geçirmesinin kalması gerektiğini vurguluyor. Reçete yenileme anları, sadece ilacın devam edip etmeyeceğinin değil, gerçekten gerekip gerekmediğinin de sorgulanacağı fırsatlar olarak görülmeli.

Sonuç olarak rakam, İngiltere'nin sağlık sisteminde küçük görünen ama toplamda devasa boyutlara ulaşan bir verimlilik sorununu gözler önüne seriyor — ve çözümün, büyük bir teknolojik atılımdan çok, reçete sürecine daha fazla dikkat ve düzenli gözden geçirme eklemekten geçtiğini gösteriyor.