İngiltere'de yeni 'Topluluk Satın Alma Hakkı' yasası, yerel halklara öncelikli alım yetkisi tanıyor
İngiltere'de bu hafta yürürlüğe giren yeni topluluk sahipliği yasası, yerel sakinlere kapanan veya satışa çıkacak yerel varlıkları öncelikli olarak satın alma hakkı veriyor. Konut, Topluluklar ve Yerel Yönetim Bakanlığı'nın açıkladığı yasa, halk arasında "Topluluk Satın Alma Hakkı" olarak anılıyor ve özellikle pub'lar, kütüphaneler, toplum binaları, küçük süpermarketler ve halk açık alanlarını kapsıyor.
Yasa, varlık sahibinin satışa çıkmadan önce yerel topluluğa altı haftalık bir bildirim göndermesini zorunlu kılıyor. Bu süre içinde topluluk grubu, varlığa olan ilgisini bildirebilir ve dokuz aya kadar bir hazırlık dönemiyle finansman toplama hakkı kazanır. Topluluk grubunun varlığı piyasa değerinden satın alma teklifi yapma süresi de bu çerçevede belirleniyor.
Konut Bakanı Angela Rayner, Salford'daki bir basın toplantısında "Bu, yerel halkların kendi mahallelerini şekillendirme yetkisini geri kazandıkları bir an," dedi. Bakanlığın hesaplamalarına göre yasanın ilk yılında en az 350 yerel grubun, kapanma riski altındaki bir yerel mekanı satın almak için bu süreçten yararlanması bekleniyor.
Gerçek dünyadaki bir örnek olarak yasa, Lancashire'daki Bacup Pub topluluk grubu için zamanında geldi. The Royal Hotel adlı 200 yıllık pub'ın geçen yılki kapanmasından sonra yerel sakinler bir derneğin altında çatı oluşturmuş, fakat yasal araçların eksikliği nedeniyle satın alma süreci on sekiz ay tıkanmıştı. Yeni yasa, bu süreyi yarıdan azına indirecek.
Araştırmalar, yerel sosyal mekanların kapanmasının topluluk sağlığı üzerinde belirgin bir etkisi olduğuna işaret ediyor. London School of Economics'in 2024 yılı raporuna göre, son on yılda kapanan her 100 yerel pub veya toplum mekanı için kıdem oranı yüksek mahallelerdeki yalnızlık raporlamasında yüzde 4'lük bir artış gözleniyor. NHS'nin Kuzey-Doğu bölgesindeki bir çalışmaya göre ise sosyal yalnızlık, kalp damar olaylarında yüzde 14'lük bir risk artışına bağlı.
Yasanın eleştirmenleri ise farklı endişeler dile getiriyor. Federation of Small Businesses'ın Genel Sekreteri Tina McKenzie, yasanın "varlık sahipleri için belirsizlik yaratabileceğini" ve "satış sürelerini uzatabileceğini" söyledi. McKenzie ayrıca finansman toplama yükümlülüğünün özellikle düşük gelirli toplulukları cezalandırabileceğini ifade etti. "Hak teorik olarak güzel; ama Bacup ile Knightsbridge arasında topluluk grupları sermayeye eşit erişime sahip değil," dedi.
Yasayı destekleyen Plunkett UK adlı topluluk işletmeleri vakfı, yasanın 12 ay içinde 1.000'den fazla yerel grubun varlık satın almasına yardımcı olabileceğini öngörüyor. Vakıf, yasanın etkili olabilmesi için 25 milyon sterlinlik ek bir hazır finansman ağının kurulmasını öneriyor; bu, daha küçük topluluklara köprü kredisi sağlayabilecek.
Uygulama açısından yasa, yerel konseylerin Asset of Community Value (Topluluk Değeri Varlığı) kayıt sürecini de yeniden yapılandırıyor. Önceki sistemde sadece kayıtlı topluluk gruplarının başvurabildiği bu süreç, artık 21 üyesi bulunan herhangi bir topluluk derneğine açık olacak. Bakanlık, kayıt sürecini elektronik ortama taşıyıp ortalama altı haftadan iki haftaya indirmeyi vaat ediyor.
Yasanın sağlık etkileri konusunda Public Health England'ın geçen yılki raporu, yerel sosyal sermayeyle ölçülen "köprü ağları" yüksek olan mahallelerde yetişkinlerin orta-yaş depresyon raporlamasının yüzde 21 oranında daha düşük olduğunu kaydetti. Yasanın savunucuları bu verileri, ekonomik etkinin ötesinde bir halk sağlığı argümanı olarak öne sürüyor.
Gelecek günlerde uygulamanın ilk testi, Suffolk'ta kapanan bir kütüphanenin satın alınması için Saxmundham topluluk grubunun başlattığı süreçle gelecek. Yerel grup zaten 180.000 sterlin topladı; yeni yasanın hak verdiği dokuz aylık dönemde toplam 320.000 sterlinlik fonun toplanması bekleniyor. Sonuç, yasa hakkında ilk gerçek veri noktasını verecek.