İngiltere, hepatit C'yi ortadan kaldıran ilk ülkelerden biri olma yolunda

İngiltere sağlık yetkilileri, ülkenin hepatit C virüsünü halk sağlığı tehdidi olmaktan çıkaran ilk ülkelerden biri olma yolunda ilerlediğini açıkladı. Yeni rakamlar, Dünya Sağlık Örgütü'nün 2030 hedeflerinden çok önce bu eşiğe ulaşılabileceğini gösteriyor — bu da halk sağlığı camiasında nadir görülen türden iyimser bir haber olarak karşılanıyor.

Hepatit C, karaciğeri hedef alan ve kan yoluyla bulaşan bir virüstür. Enfekte kanla temas — geçmişte paylaşılan enjektör iğneleri veya tarama öncesi kontamine kan nakilleri yoluyla — başlıca bulaşma yollarındandır. Virüs genellikle yıllarca belirti vermeden vücutta kalabildiği için "sessiz" bir hastalık olarak anılır; birçok kişi karaciğer hasarı ilerlemiş bir aşamaya gelene, hatta bazen siroz teşhisi konana kadar taşıyıcı olduğunu bile fark etmez. Tedavi edilmezse virüs, on yıllar içinde siroza, karaciğer yetmezliğine ve karaciğer kanserine yol açabiliyor.

Binlerce kişi, İngiltere'de kan bağışlarının 1991'de rutin taramaya tabi tutulmasından önce kontamine nakiller yoluyla enfekte oldu; diğerleri damar içi uyuşturucu kullanımı yoluyla virüsle tanıştı. On yıllar boyunca tedavi seçenekleri sınırlı ve ağır yan etkili interferon bazlı rejimlerden ibaretti — bu tedaviler aylarca sürüyor, ciddi grip benzeri semptomlara yol açıyor ve yine de vakaların ancak yarısında kalıcı iyileşme sağlıyordu. Birçok hasta, tedavinin kendisinin hastalıktan daha yıpratıcı olduğunu söylüyordu.

Bu tabloyu değiştiren gelişme, 2010'ların ortasında yaygınlaşan doğrudan etkili antiviral (DAA) ilaçlar oldu. Sekiz ila on iki haftalık ağızdan alınan bir kürle, bu ilaçlar vakaların yüzde 90'ının üzerinde kalıcı iyileşme sağlıyor — eski tedavilerle kıyaslanamayacak kadar yüksek bir oran. Yan etkileri de büyük ölçüde hafif; çoğu hasta günlük yaşamını neredeyse hiç aksatmadan tedaviyi tamamlayabiliyor.

NHS, ulusal bir eliminasyon programı kapsamında hapishanelerde, acil servislerde ve uyuşturucu tedavi merkezlerinde "opt-out" (aksi belirtilmedikçe test edilen) tarama uyguluyor. Bu yaklaşım, virüsün en yoğun görüldüğü ama sağlık sistemiyle sınırlı teması olan gruplara ulaşmayı amaçlıyor — çünkü geleneksel "isteğe bağlı test" modelleri, tam da en çok risk taşıyan kişileri sık sık gözden kaçırıyordu.

Yetkililere göre, son on yılda yeni tanı sayısı ve hepatit C'ye bağlı ölümlerde belirgin bir düşüş kaydedildi. Bu, hem tarama kapsamının genişlemesinin hem de tedavinin erişilebilir hale gelmesinin bir sonucu olarak değerlendiriliyor; sağlık ekonomistleri ayrıca, erken tedavinin uzun vadede karaciğer nakli ve kanser tedavisi maliyetlerinden tasarruf sağladığını da vurguluyor.

Dünya Sağlık Örgütü, 2016'da viral hepatiti 2030 yılına kadar halk sağlığı tehdidi olmaktan çıkarma hedefi belirlemişti — yeni enfeksiyonlarda yüzde 90, ölümlerde yüzde 65 azalma öngören bir çerçeve. İngiltere, bu hedefe erken ulaşan az sayıdaki ülkeden biri olma potansiyeli taşıyor; Mısır ve Gürcistan gibi ülkeler de ulusal tarama ve tedavi kampanyaları sayesinde benzer ilerleme kaydetmişti.

Geriye kalan zorluklar küçümsenmiyor. Damar içi uyuşturucu kullanan veya evsiz olan gruplara ulaşmak, tanı konmamış vakaları bulmak ve programın finansmanını sürdürmek, yetkililerin öncelik listesinde üst sıralarda yer alıyor. Sağlık çalışanları, bu grupların genellikle rutin sağlık hizmetlerinden uzak durduğunu, bu nedenle sokak kliniklerinin ve gezici tarama birimlerinin kritik önem taşıdığını belirtiyor.

Sağlık çevrelerinden yapılan açıklamalarda bu aşamanın önemli bir dönüm noktası olduğu ama son vakaya kadar işin bitmiş sayılamayacağı vurgulanıyor. Uzmanlar, hedefin gerçek anlamda tamamlanması için toplumun en ulaşılması zor kesimlerine erişimin sürdürülmesi gerektiğini belirtiyor; aksi halde, elimine edilmiş gibi görünen bir hastalığın belirli cepler halinde varlığını sürdürme riski bulunuyor.

İngiltere'nin deneyimi, yüksek etkili antiviral ilaçlarla hedefli taramanın birleştirilmesinin kan yoluyla bulaşan bir hastalığı gerçekten ortadan kaldırabileceğine dair somut bir kanıt sunuyor — ve bu model, benzer mücadele veren diğer ülkeler için bir referans noktası olabilir. Sağlık yetkilileri, bu yaklaşımın diğer bulaşıcı hastalıklara da uyarlanabileceğini umuyor.