Adet ağrısı için doğru ağrı kesici nedir? Bilim ne diyor

Adet ağrısı, dünya genelinde üreme çağındaki kadınların yarısından fazlasının her ay yaşadığı bir sağlık sorunu. Yine de eczane raflarına yönelen pek çok kişi, ağrıyı bastırmak için yanlış ilacı seçiyor. BBC'nin aktardığı yeni araştırmaya göre, parasetamol gibi yaygın kullanılan ağrı kesiciler adet sancılarında ibuprofen, naproksen ya da mefenamik asit gibi nonsteroid antienflamatuvar ilaçlar (NSAİİ) kadar etkili değil.

Farkın nedeni, ağrının kaynağıyla ilgili. Adet döneminde rahim duvarındaki hücreler, kasılmaları tetikleyen prostaglandin adı verilen kimyasallar salgılıyor. Bu kasılmalar bazen kalp krizine eşdeğer düzeyde ağrıya yol açabiliyor. NSAİİ'ler doğrudan prostaglandin üretimini baskıladığı için kasılmanın şiddetini azaltıyor. Parasetamol ise prostaglandin üretimine ciddi şekilde müdahale etmiyor; bu nedenle ağrı bir kez başladığında etkisi sınırlı kalıyor.

Uzmanların altını çizdiği bir diğer nokta zamanlama. NSAİİ'leri kanama başlamadan ya da ilk belirtiler ortaya çıkar çıkmaz almak, prostaglandinlerin birikmeden önce baskılanmasını sağlıyor. Ağrı tam olarak yerleştikten sonra alınan aynı doz çok daha az fayda sağlıyor. Birçok kadının "ilacın işe yaramadığını" düşünmesinin asıl nedeni bu olabilir.

Doz da önemli. İbuprofen için tipik öneri, semptom süresince her 6-8 saatte bir 400 miligram. Naproksen, daha uzun etki süresi sağladığı için günde iki kez 250-500 miligram alındığında özellikle gece ağrıları için pratik bir seçenek. Mefenamik asit ise reçeteli olarak Birleşik Krallık'ta sıkça öneriliyor.

NSAİİ'ler herkese uygun değil. Mide ülseri öyküsü, ciddi astım, böbrek yetmezliği ya da kan sulandırıcı kullanımı olan kadınların bu ilaçlardan kaçınması gerekiyor. Bu durumda parasetamol ya da düşük doz kombinasyonlar gündeme gelebiliyor.

Çoğu uzmanın vurguladığı bir başka detay, hormonal tedaviler. Doğum kontrol hapları, hormonlu spiraller ve bazı progestin yamalar, prostaglandin üretimini doğrudan azaltarak NSAİİ'lerden çok daha kalıcı bir rahatlama sağlayabiliyor. BBC'nin görüştüğü jinekologlar, her ay yüksek doz ağrı kesici kullanma döngüsüne giren kadınların doktorlarıyla bu seçeneği konuşmasını öneriyor.

Sıcak su torbası, ısı bantları, yoga ve düzenli aerobik egzersiz gibi ilaç dışı yöntemler de etkili kanıtlara sahip. Sıcak uygulamanın bazı çalışmalarda ibuprofena yakın düzeyde rahatlama sağladığı görülmüş. Magnezyum takviyesi ve düşük doz B1 vitamini bazı kadınlarda fayda gösterse de büyük randomize çalışmaların kanıtları sınırlı.

Dikkat edilmesi gereken kırmızı bayraklar da var. Adet döneminin dışında süren ağrı, cinsel ilişki sırasında ağrı, ya da yıllar içinde giderek şiddetlenen sancı endometriyozis veya adenomyozis gibi durumlara işaret edebilir. BBC ve İngiliz Kraliyet Jinekoloji Koleji, ağrı kesicilerin günlük yaşamı engellediği ya da iş günü kaybına yol açtığı durumlarda jinekolojik değerlendirmenin geciktirilmemesi gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı net: "Hangi haptan değil, ne zaman ve ne için aldığımızdan" konuşmamız gerekiyor. Doğru ilaç, doğru zamanda alındığında çoğu kadın için adet ağrısının yönetilebilir olduğunu yıllardır gösteren çalışmalar mevcut.

Bu yazı tıbbi tavsiye yerine geçmez. Düzenli ya da şiddetli adet ağrısı yaşıyorsanız bir aile hekimi veya jinekoloğa başvurun.