Lady Jane Grey: Tudor Tahtının Dokuz Günlük Kraliçesi

Tudor hanedanı hakkında en çok yazılan figürlerin gölgesinde kalan birkaç isimden biri Lady Jane Grey'dir. HistoryExtra'nın bu hafta yayımladığı "Haftanın Yaşamı" podcast bölümünde tarihçi Nicola Tallis, Jane Grey'in dokuz günlük saltanatından ve onun hemen ardından gelen idamından çok daha geniş bir hayatı yeniden ele alıyor. Tallis, Cambridge Üniversitesi'nde Tudor dönemi üzerine doktora yapmış, son üç kitabını Tudor kadınları üzerine yazmış bir akademisyen.

Jane Grey 1537'de doğdu. Tudor sülalesinin yan dallarından biri olan Suffolk dukalarının evinde büyüdü; annesi Frances Brandon, Henry VIII'in kız kardeşinin kızıydı. Bu bağ, sonradan tahtı veraset zincirine yerleştirildiğinde önemli olacak yan bir kandı. Eğitimi olağanüstüydü: Yunanca ve Latinceyi akıcı okuyabiliyor, İbranice ve İtalyanca üzerine çalışıyordu. Çağdaşı Roger Ascham'a yazdığı bir mektupta Plato'nun Phaedo'sunun çevirisi üzerine yorumlar sundu.

Jane'in dini eğitimi Protestanlığa bağlıydı. Bu, sonradan onu izleyenler tarafından idolleştirilen ama kendi yaşadığı dönemde tartışmalı olan bir taraf. Tallis, kız çocuğunun Latince dini metinleri özümseyen erken yaşlardan beri Erasmus ve John Calvin'in metinlerine açıkça maruz kaldığını gösteren mektup arşivlerinden örnekler veriyor. Bu eğitim, daha sonraki rolü için onu hem bir araç hem de bir simgesel figür hâline getirecekti.

1553 ilkbaharında genç Kral Edward VI ölümle pençeleşiyordu. Tüberküloz vakası olduğu düşünülen hastalığı son haftalarına girince, Edward'ın naibi olan John Dudley, Northumberland Dükü, kraliyetin Protestan kalmasını güvence altına almak amacıyla bir veraset planı tasarladı. Plan, Edward'ın iki kız kardeşi Mary ve Elizabeth'i atlayıp tahtı Jane Grey'e geçirmekti. Jane, Northumberland'in oğlu Guildford Dudley ile evlendirildi.

Edward, 6 Temmuz 1553'te öldü. Dört gün sonra Jane Tower of London'a gelin gibi getirildi ve burada kendisine kraliçe olduğu söylendi. Tallis'in vurguladığı önemli detay: Jane bu rolü reddetmeye çalıştı; tarihçi onun günlük tutmadığını, ama olayın hemen ardından babasına yazdığı bir mektupta "taçı bana zorla giydirdiler" yazdığını belirtiyor. O mektup hâlâ British Library'de saklı.

Dokuz gün sürdü. 19 Temmuz'da Mary Tudor, Norfolk'ta topladığı destekçilerle Londra'ya doğru yürüdü. Şehir konseyi ve Privy Council kısa süre içinde Mary'nin tarafına geçti. Northumberland Dükü tutuklandı. Jane Tower'da kalmaya devam etti, ama artık bir kraliçe değil, bir mahkumdu. Babası tutuklandı, eşi tutuklandı.

Mary tahta geçtikten sonra, hukuksal danışmanlarına Jane'in ölümünü emretmesi gerekip gerekmediğini sordu. İlk başta acımak yönünde tavır aldı; Jane'i Tower'da hapsetti ama ölüm cezasını imzalamadı. Şubat 1554'te Wyatt İsyanı çıktı. Bu, Mary'nin İspanya kralı II. Philip ile yapacağı evliliğe karşı bir Protestan başkaldırısıydı; Jane'in babası isyana katıldı. İsyandan sonra Mary, danışmanlarının baskısıyla idam kararını imzaladı.

Jane, 12 Şubat 1554'te idam edildi. 16 yaşındaydı. Tarihçiler ölüm anının ayrıntılarını üç farklı çağdaş tanıklıktan derliyorlar: cellatın merdivenlerini bulamayışı, gözleri bağlıyken bilek bantını bulmaya çalışırken yardım istemesi, ve son sözünün "Allah benim yardımcım, ben de seninim" olduğu. Bu son söz, hem dini bir teyit hem de dönemin Tudor dini siyaseti içinde simgesel bir izdir.

Tallis, Jane Grey'in hatırasının sonraki kullanımları üzerine de yorum yapıyor. Viktorya dönemi resimleri — özellikle Paul Delaroche'un 1833 tablosu "Lady Jane Grey'in İdamı" — sahneyi belli bir şekilde sabitledi, ki bu görsel sonradan tarihsel anlamı sıkı tutmaya başladı. "Jane Grey'in Protestan azizliği için kullanılması, idam edildikten yarım yüzyıl sonra başladı," diyor Tallis. "Onun gerçek hayatı bu mit dışında kalır."

Konusu Tudor olan tarih popülasyonunda Henry VIII'in altı eşi ve I. Elizabeth'in 45 yıllık saltanatı hakim olduğu için Jane Grey çoğunlukla anekdota indirgenir. HistoryExtra'nın podcast bölümü, Tallis'in tezi ile birlikte, hayatın kısalığına oranla tarihsel olarak istisnai bir kaynak külliyatına sahip olan bu figürün hak ettiği bağımsız değerlendirmeyi sunuyor.