Bugun, 1 Temmuz 1916: Somme Muharebesi'nin ilk gunu

1 Temmuz 1916'da, kuzey Fransa'daki Somme nehri yakininda, Muttefik kuvvetler Birinci Dunya Savasi'nin en buyuk ve en maliyetli muharebelerinden biri olacak bir taarruz baslatti. Cogunlukla Ingiliz ve Fransiz ordulari tarafindan Alman savunucularina karsi verilen Somme Muharebesi, Kasim 1916'ya kadar surdu ve acilis gunu, Ingiliz askeri tarihinin en olumcul gunleri arasinda genis capta kaydedilir.

Taarruzun, savas tarihcilerine gore birkac amaci vardi. Bati Cephesi'ndeki tahkim edilmis Alman hatlarini yarmak, Verdun'daki uzun muharebede yer alan Fransiz kuvvetleri uzerindeki baskiyi hafifletmek ve Muttefik koalisyonunun stratejik avantajini kullanmak icin tasarlanmisti. Ortak bir Ingiliz-Fransiz operasyonu olarak planlanmisti, ancak sefer gelistikce Ingiliz ordusu cabanin daha buyuk payini ustlendi.

Saldiridan once, piyade ilerlemeden once Alman dikenli tellerini ve savunma mevzilerini yok etmeyi amaclayan, birkac gun suren surekli bir topcu bombardimani yapildi. Komutanlar bombardimanin yolu acmasini bekliyordu, ancak standart tarihi anlatilara gore Alman telinin cogu ve bircok derin siginak hayatta kaldi ve bombardiman kesilip piyade ilerlemeye basladiginda savunucularin mevzilerine donmesine izin verdi.

Piyade 1 Temmuz sabahi ilerledigende, umulandan cok daha saglam savunmalarla karsilasti. Ingiliz kuvvetleri o tek gunde muazzam kayiplar verdi; on binlerce kisi olduruldu, yaralandi veya kayboldu; bu rakamlar, bircok anlatiya gore onu Ingiliz Ordusu tarihinin en kotu gunu yapti. Ilk gundeki kayip olcegi, savasin kalici goruntulerinden biri haline geldi.

Muharebe orada bitmedi. Her iki tarafin da nispeten kucuk bir arazi parcasina insan ve malzeme akittigi, yipratici bir yipranma seferi olarak dort aydan fazla surdu. Kazanimlar kesin yarmalardan ziyade sinirli ilerlemelerle olculdu ve carpisma, Bati Cephesi'nin cogunu karakterize eden siper savasinin cikmazini ornekledi.

Somme ayrica askeri teknoloji ve taktiklerdeki gelismelerle iliskilidir. O zamanlar yeni ve hala guvenilmez bir silah olan tanklarin kullanildigi ilk muharebelerden biriydi ve topcuyu piyadeyle koordine etmeye yonelik gelisen yaklasimlar gordu. Tarihciler bu yeniliklerin muharebenin kendi icinde ne kadar onemli oldugunu tartisir, ancak sefer, endustriyel olcekli savasin catisma sirasinda nasil gelistigine dair anlatilarda sikca zikredilir.

Muharebenin sonucuna iliskin degerlendirmeler uzun suredir tarihciler arasinda tartismalidir. Bazilari kazanilan araziye kiyasla muazzam insan maliyetini vurgular ve Somme'u yipranma savasinin trajik beyhudeliginin bir ornegi olarak sunar. Digerleri, Alman kuvvetlerine ciddi kayiplar verdirdigini ve savas boyunca daha genis Muttefik baskisina katkida bulundugunu savunur. Bu yorumlar, cozulmus sonuclardan ziyade suregelen tarihsel tartisma konulari olmaya devam ediyor.

Askeri analizin otesinde, Somme, ozellikle Ingiltere'de ve orada gorev yapan gonullu birlikleri yetistiren topluluklarda kulturel hafizada onemli bir yer tutar. Kayiplar ulke genelinde kasabalara ve koylere dokundu ve muharebe, o zamandan bu yana gecen on yillarda edebiyatta, anitlarda ve anma torenlerinde agirlikli olarak yer aldi ve Birinci Dunya Savasi'nin insan bedelinin bir simgesi haline geldi.

Somme nehri bolgesinin kendisi, orada savasan ve olen bircok ulkenin askerlerini anan mezarliklar ve anitlarla doludur. Nesiller boyunca korunan bu alanlar, torunlar, tarihciler ve halk tarafindan ziyaret edilen anma yerleri olmaya devam ediyor ve 1916'daki o aylar boyunca yasanan olaylarin olceginin fiziksel bir hatirlaticisi olarak hizmet ediyor.

Bir asirdan fazla bir sure sonra, Somme'un ilk gunu, hem takvimde belirli bir tarihi hem de catismanin karakteriyle daha genis bir hesaplasmayi isaret ederek Birinci Dunya Savasi'nin belirleyici bir ani olarak hatirlaniyor. Yildonumu, 1 Temmuz 1916'daki olaylar ve o gun baslayan muharebeden etkilenen bircok yasam uzerine dusunmek icin bir vesile olarak anilir.