İngiltere II. Dünya Savaşı'nda tüm altınını Kanada'ya nasıl kaçırdı

1940 yazında, Fransa'nın çöküşünün ardından İngiltere'nin bir Nazi istilasına uğrayacağı korkusu had safhadaydı. Winston Churchill hükümeti, ülkenin ekonomik varlığını korumak için olağanüstü bir önlem aldı: neredeyse tüm ulusal altın rezervini ve devredilebilir menkul kıymetlerini gizlice okyanus ötesine, Kanada'ya taşımak.

'Fish' kod adı verilen operasyon, o kadar gizli tutuldu ki, planı bilen İngiliz kabine üyesi sayısı bir elin parmaklarını geçmiyordu. Halka açık hiçbir duyuru yapılmadı; işlem, düşman ajanlarının veya casusların dikkatini çekmemesi için sıradan bir askeri lojistik operasyonu gibi gösterildi.

Altın külçeleri ve hisse senedi sertifikaları, Londra ve İskoçya'daki bankalardan trenlerle limanlara taşındı; buradan İngiliz Kraliyet Donanması gemilerine ve sivil yük gemilerine yüklendi. Her sevkiyat, Alman denizaltılarının Atlantik'te aktif olarak avladığı bir dönemde okyanusu geçmek zorundaydı.

Bazı gemiler, tek bir torpido saldırısının milyarlarca dolar değerinde varlığı okyanus dibine gönderebileceği riskiyle yola çıktı. Tarihçiler, operasyonun planlayıcılarının bu riski en aza indirmek için sevkiyatları kasıtlı olarak küçük parçalara böldüğünü belirtiyor; böylece tek bir kayıp, rezervin tamamını yok etmeyecekti.

Kanada'ya varan altın ve menkul kıymetler, Montreal'deki bir bankanın derin, güçlendirilmiş kasa dairesinde depolandı. Bu tesis, savaş boyunca dünyanın en büyük altın deposu haline geldi ve varlığı halktan tamamen gizli tutuldu.

Operasyonun mantığı yalnızca fiziksel güvenlikle sınırlı değildi. İngiltere, savaş malzemesi ve erzak satın almak için ABD'ye ödeme yapabilmek amacıyla bu varlıklara ihtiyaç duyuyordu; Kanada'daki güvenli konum, gerektiğinde hızlı erişim sağlarken İngiliz adalarındaki risklerden de uzaktı.

Tarihçiler, operasyonun lojistik başarısının, savaşın ilerleyen yıllarında müttefik güçlerin finansal istikrarına önemli katkıda bulunduğunu vurguluyor. Altın rezervi, İngiltere'nin savaş ekonomisini sürdürmesine ve müttefiklerle mali taahhütlerini yerine getirmesine olanak sağladı.

Operasyonun ayrıntıları, savaş yıllarında ve hatta sonrasında onlarca yıl gizli kaldı; resmi kayıtların bir kısmı ancak yıllar sonra gizlilik dereceleri kaldırıldığında araştırmacılara açıldı. Bu da operasyonun boyutunun ve karmaşıklığının uzun süre tam olarak bilinmemesine yol açtı.

Tarihçiler bugün operasyonu, savaş zamanı finansal planlamasının ve sıkı gizliliğin bir başyapıtı olarak değerlendiriyor; binlerce ton değerli varlığın düşman denizaltılarının aktif olarak avladığı bir okyanusun üzerinden, tek bir sızıntı olmadan taşınması, lojistik ve istihbarat güvenliği açısından benzersiz bir başarı olarak görülüyor.

Bugün Montreal'deki eski depolama tesisi hâlâ ayakta ve bazı tarih meraklıları için savaş döneminin bu az bilinen ama son derece önemli finansal operasyonunun somut bir hatırlatıcısı olmaya devam ediyor.