Ortaçağ'da Kadınlar İspanya'da Neden Diri Diri Duvara Örüldü?

İspanya'nın Astorga kentinde, iki kilise arasına sıkışmış küçük ve düzensiz biçimli bir taş oda, Ortaçağ Avrupası'nın en sert dindarlık biçimlerinden birini, kalıcı ve kendi isteğiyle seçilen kapatılmayı belgeliyor. Celda de las Emparedadas, yani "Duvara Örülmüş Kadınlar Hücresi" olarak bilinen bu mekân, tarihçilerin Avrupa'daki bu uygulama için sorduğu soruyu akla getiriyor: birisi neden hayatı boyunca bir duvarın içine kapatılmayı seçer?

İngilizcede genellikle "anchoritism" olarak adlandırılan bu uygulama, en azından on birinci yüzyıldan itibaren Ortaçağ Batı Avrupası'nda yaygındı; en kapsamlı biçimde İngiltere, Fransa, İtalya ve İspanya'da belgelenmiştir. Bir "anchorite" ya da kadın hâliyle "anchoress", çoğunlukla kadın olan ve sıradan hayattan kalıcı olarak çekilerek genellikle bir kiliseye bitişik küçük, kapalı bir hücrede yaşayan, duayı ve düşünceyi merkeze alan, çoğu durumda ziyaretçilere ruhani danışmanlık da veren kişiydi. Tarihçiler bu geleneği, geç antik dönemin çöl keşişleri gibi daha eski Hristiyan inziva gelenekleriyle gevşek biçimde ilişkilendiriyor; ancak bu gezgin keşişlerden farklı olarak Ortaçağ anchorite'ları, bir piskoposun yetkisi altında hayatlarının kalanı boyunca tek ve sabit bir hücreye resmi olarak bağlanıyordu.

Astorga'daki hücre, Santa Marta Kilisesi ile San Esteban Şapeli arasına sıkışmış durumda; dış duvarında dar, demir parmaklıklı bir pencere bulunuyor. Tarihçiler bu pencereyi, hücrede yaşayan kadının dış dünyayla tek fiziksel bağlantısı olarak tanımlıyor; yiyecek, su ve konuşma bu pencere aracılığıyla geçiyordu.

Ortaçağ Avrupası'nda bu yaşam biçimine geçiş genellikle resmi bir dini ayinle gerçekleşiyordu; sonraki yazarların bazen "karanlık yemini" ya da kapatılma ayini olarak andığı bu tören bir piskopos veya yerel din adamları tarafından yürütülüyordu. Ayin sonrasında hücrenin kapısı mühürleniyor, belgelenen bazı durumlarda gerçekten duvarla örülüyordu; bu, kişinin dünyevi hayata sembolik olarak "öldüğünü" temsil ediyordu.

Anchoritism üzerine çalışan tarihçiler, Ortaçağ kilisesinde dini otoriteye veya bilimsel hayata sınırlı yollarla erişebilen kadınlar için bu uygulamanın, bağımsız bir dini görev ve bilgelik itibarı kazanmanın tanınan yollarından biri olduğunu belirtiyor; bazı yorumlarda bu, manastır başrahibelerine tanınan otoriteye kıyasla değerlendiriliyor. Bazı anchoress'ler, yerel soylular ve din adamları için güvenilir birer danışman haline geliyor, mektuplaşıyor veya küçük pencerelerinden ziyaretçi kabul ediyordu; tarihçiler bunu, kapatılmanın bir anchoress'in hücresini çevreleyen topluluk üzerindeki etkisini her zaman ortadan kaldırmadığının kanıtı olarak gösteriyor.

Daha geniş bağlam için en tanınmış örneklerden biri, on dördüncü yüzyılın sonlarında İngiltere'de bir kiliseye bitişik hücrede yaşayan Norwichli Julian'dır; kadın bir yazara ait olduğu bilinen en eski İngilizce eserlerden biri olan "Revelations of Divine Love"ı kaleme almıştır. Bu örnek, kapatılmanın entelektüel ya da ruhani etkiden tamamen kopuş anlamına gelmediğini gösteriyor.

"Anchorite"lar için hazırlanmış ve günümüze ulaşan rehber metinler, örneğin İngiliz "Ancrene Wisse", sıkı bir dua düzenini, küçük bir pencereden bir hizmetçi veya halkla izin verilen sınırlı iletişimi ve hayır amaçlı yiyecek bağışlarına bağımlılığı tarif ediyor; tarihçiler, Santo Yakup Yolu (Camino de Santiago) üzerinden geçen hacıların Astorga'daki gibi yol kenarındaki bir hücreyi düzenli sadaka için elverişli bir konum haline getirmiş olabileceğini belirtiyor.

Anchoritism uygulaması on altıncı yüzyıldan itibaren Avrupa'da giderek azaldı; tarihçiler bu değişimi genellikle Protestan bölgelerde Reform'un dini hayatı yeniden düzenlemesiyle, Katolik bölgelerde ise kilisenin kadın dini görevlerini artan biçimde tek başına kapatılma yerine manastırlara yönlendirmesiyle ilişkilendiriyor.

Astorga'daki hücre bugün aktif bir uygulama olarak değil, mimari bir merak konusu olarak varlığını sürdürüyor; İspanya'da fiziksel olarak sağlam kalmış az sayıda anchorite hücresinden biri olarak kabul ediliyor. Miras araştırmacıları, bu tür dindarlığın genellikle sadece yazılı yeminler, vakayinameler ve kilise kayıtları üzerinden belgelendiğini, bu hücrenin ise fiziksel bir kanıt sunduğunu belirtiyor.

Tarihçiler, anchoritism'i tek bir modern bakış açısıyla okumaktan kaçınmaya dikkat çekiyor; bazıları bir kadının kalıcı kapatılmayı seçmesini şekillendirebilecek toplumsal baskılara vurgu yaparken, bazıları da dönemin kaynaklarının bu seçimi bilinçli bir ruhani otorite arayışı olarak tarif ettiğine işaret ediyor. Astorga'daki hücrenin kendisi, içinde yaşayan kadın veya kadınlardan doğrudan bir tanıklık barındırmıyor; bu nedenle onun/onların gerekçeleri, anchoritism tarihinin büyük bölümü gibi, esas olarak bunu kayda geçiren kurumlar aracılığıyla biliniyor.