S&P 500 SpaceX'i reddetti: OpenAI ve Anthropic'in girişi de bloke oldu

S&P 500 endeksi, ABD'nin en büyük 500 şirketini takip eden ve dünyanın en yakından izlenen borsa göstergesi. Ars Technica'nın aktardığına göre endeksin yönetim komitesi, SpaceX'in hızlı kabul talebini reddetti ve karlı olmayan yapay zekâ şirketleri için mevcut kuralları gevşetmeyeceğini açıkladı. Karar, kısa vadede SpaceX'i etkilerken, OpenAI ve Anthropic gibi büyük yapay zekâ şirketlerinin endekse girişini de erteliyor.

Ars Technica'nın aktardığına göre S&P Dow Jones Endeksleri komitesi, şirketlerin endekse alınması için belirli kriterler uyguluyor: yeterli piyasa değeri, makul likidite ve son dört üç-aylık dönemde net kar açıklaması. SpaceX, ilk iki kriteri rahatlıkla karşılarken karlılık şartına takıldı; şirket, uzay başlatma ve Starlink uydu interneti gelirlerine rağmen hâlâ büyük ölçekli yatırımları nedeniyle kâr açıklamıyor. Yönetim, kuralların hâlâ "kazanç şartının görüşmeye değer olmadığını" söyledi.

Kararın sembolik önemi büyük. SpaceX, özel olarak elde tutulmaya devam edip artık halka açık dev şirket ölçeğine ulaşmış nadir şirketlerden biri. Şirketin piyasa değeri yüz milyarlarca dolar olarak değerlendiriliyor; ancak halka açık olmadığı için bu yalnızca özel piyasa fiyatlandırmasına dayanıyor. Ars Technica, S&P 500 yönetiminin SpaceX için bir istisna yapması durumunda, gelecekteki büyük özel şirketler için aynı yolun açılacağı endişesinin etkili olduğunu yazdı.

Kararın yapay zekâ şirketleri açısından önemi, hemen anlaşılabilir. OpenAI ve Anthropic, son iki yılda dünya çapında en hızlı büyüyen şirketlerden bazıları; gelirleri milyarlarca dolar düzeyinde, ancak henüz kâr seviyesine ulaşmadılar. Ars Technica'nın görüşlerine göre bu şirketler için endekse giriş, geleneksel yatırım fonları ve emeklilik fonlarının paylarına otomatik erişimi anlamına gelir. S&P 500'ün kararı, bu otomatik erişimi en az birkaç yıl daha öteliyor.

Diğer endeks aileleri, kararın olası bir boşluğunu doldurabilir. Ars Technica, MSCI ve FTSE Russell gibi alternatif endeks sağlayıcılarının kendi kabul kriterlerini farklı şekilde belirlediğini hatırlattı. Bazı tematik endeksler, kâr şartı uygulamadan SpaceX, OpenAI veya Anthropic'i kapsayabilir. Ancak S&P 500'ün ölçeği ve tarihsel önemi yerine başkasının geçmesi kolay değil.

Yapay zekâ şirketlerinin endekse girişi konusundaki tartışma, dot-com dönemiyle karşılaştırılıyor. Ars Technica, 1999-2000 döneminde Yahoo ve diğer karlı olmayan internet şirketlerinin endekse alınmasının ardından gelen büyük kayıpların hâlâ S&P komitesinin hafızasında olduğunu yazdı. O dönemde verilen kararların pasif endeks fonlarındaki yatırımcılara büyük zarar verdiği hatırlatılıyor. Komite, benzer bir senaryonun tekrarlanmaması için daha temkinli davranıyor.

Öte yandan SpaceX yönetimi, halka arz konusunda "yakın gelecekte planı yok" mesajını sürdürüyor. Şirket başkanı Gwynne Shotwell'in son açıklamaları, halka arzın yalnızca Starship roketinin Mars'a indikten sonra düşünülebilir olduğunu ima ediyor. Bu, geleneksel finansal piyasaların SpaceX'i kısa vadede S&P 500 dışındaki yapılarla takip etmek zorunda kalacağı anlamına geliyor.

OpenAI'ın halka arz planları daha az netleşmiş durumda. Ars Technica'ya göre şirketin son yapılanması, halka arz olasılığını teknik olarak engellemiyor ancak yönetim henüz net bir yol haritası açıklamadı. Anthropic ise yatırımcılarla yapılan kapalı görüşmelerde "orta vadede halka arz dışı kalmayı tercih ettiğini" söyledi. İki şirket de büyük teknoloji devlerinden gelen yatırım turlarıyla nakit sıkıntısı yaşamıyor.

Kararın yatırımcılar açısından pratik anlamı, pasif endeks fonlarının yapay zekâ piyasasındaki büyük oyunculara kapısının hâlâ kapalı olması. Ars Technica, bu durumun aktif yönetilen fonların yapay zekâ alanına yatırım yapması için daha güçlü bir gerekçe oluşturduğunu yazdı. Riske göre düzeltilmiş getiri farkları ileride bu pozisyonların yatırım stratejisinin önemli bir parçası olabilir.

Genel mesaj, Ars Technica'nın çerçevelediği biçimiyle, S&P 500'ün kuralları gevşetmediğini ve gelecekteki ekonomik kategorilerin endeks aracılığıyla otomatik biçimde piyasada genelleşmediğini gösterdiği yönünde. SpaceX, OpenAI ve Anthropic gibi şirketler, hızlı büyüme dinamiklerine rağmen yatırım dünyasında daha temkinli kuralların korunduğu bir manzarayla karşı karşıya. Bir sonraki adım, yapay zekâ ve uzay alanındaki bu şirketlerin kâr açıklamaya başlayıp başlamayacağına bağlı olacak.