NASA, 2028 Mars görevini Eric Schmidt'in roket şirketine emanet etti

NASA, gelecekteki düşük maliyetli Mars görevi için ana yüklenicisini açıkladı: Relativity Space. The Verge'in haberine göre 1,2 milyar dolarlık kontrat, eski Google CEO'su Eric Schmidt'in 2025'te satın aldığı şirkete verildi. Fırlatma penceresi 2028 yazı; görev hedefi, küçük bir bilim yükünü Mars yüzeyine indirip yörüngede bir relay uydusu konuşlandırmak.

Schmidt, Relativity Space'i 2025'te o tarihte değer kaybetmiş bir aşamadan satın almıştı. Şirket o dönemde Terran 1 roketini geçindirmekte zorlanıyor ve Terran R adlı büyük orta sınıf roket programı gecikiyordu. Schmidt'in finansmanı ve teknik kontrolü yeniden devreye alması sonrası, Terran R 2026 başında ilk başarılı yörünge testini gerçekleştirdi.

Kritik fark, üretim teknolojisi. Relativity Space, fırlatma araçlarının yüzde 85'ini 3D yazıcı ile üretiyor — endüstride bir ilk olarak. Bu yaklaşım, üretim süresini geleneksel raketlerden yaklaşık üçte birine indiriyor, parça sayısını ondan bire düşürüyor. Şirketin Long Beach, California'daki üretim tesisi 2027'de altı Terran R üretmek üzere kapasitesini genişletecek.

Mars görevi neyi yapacak? NASA'nın resmi gönderme listesine göre, görev iki ana yüke sahip: bir küçük yer indirilme yükü (200 kg, Curiosity'nin onda biri) ve bir Mars relay uydusu. Yer indirilme yükü, Mars yüzey kimyasını ve nem dağılımını ölçecek. Relay uydusu, ileride Mars yüzey görevleri için iletişim altyapısı sağlayacak ve mevcut MAVEN ve Mars Reconnaissance Orbiter'lerin ömürlerinin sonuna gelmesi durumunda kapatılmamış bir relay seçeneği sunacak.

Neden Relativity Space? NASA'nın resmi gerekçesi maliyet ve hızlı üretim. Eski Mars görevlerine kıyasla, bu görev neredeyse yüzde 60 daha düşük maliyetle gerçekleştirilecek. Curiosity rover'ı 2,5 milyar dolardı (Saturn V çağına göre 1 milyar dolardı), Perseverance 2,7 milyar dolardı. Bu görev, küçük yük + relay kombinasyonunu 1,2 milyar dolara getiriyor.

Elbette risk de var. Relativity Space'in Mars hedefine yönelik özel bir görev mirasları yok; daha önce yörüngeye atılan en uzak yükleri sadece Ay yörüngesi. Mars'a varış ve atmosfere giriş tamamen farklı mühendislik gerektiriyor. NASA, Mars Climate Orbiter (1999, başarısız) ve Mars Polar Lander (1999, başarısız) deneyimleriyle, Mars'a inişin hâlâ "yedi dakikalık terör" olarak adlandırılan en riskli aşama olduğunu kabul ediyor.

Rekabet de yoğun. SpaceX, Starship üzerinden Mars'a yük taşıma kapasitesi sunma teklifinde bulunmuştu, ancak NASA Starship'in henüz "tasarım olgunluğu" sahip olmadığını gerekçe göstererek tercih etmedi. Lockheed Martin geleneksel Atlas V tabanlı çözüm önerdi; pahalı olduğu için elendi. Blue Origin'in New Glenn opsiyonu da değerlendirildi ancak Mars-girişli kapasitesi belirsiz.

Eric Schmidt'in özel sermaye taraflı uzay yatırımı, daha geniş bir eğilime işaret ediyor. Schmidt, Relativity Space'in yanı sıra Stoke Space, Astroscale ve Magdrive gibi uzay altyapı şirketlerine yatırım yapmış durumda. Bu pattern, milyar doları aşan özel servet sahiplerinin (Bezos, Musk, Branson sonrası) uzay sektörüne yatırım yapmanın yeni dalgasını temsil ediyor.

Schmidt, The Verge'e açıklamasında, Mars görevini "insanlık için bir başlangıç noktası" olarak tanımladı; ancak ticari mantık da net: NASA kontratları, küçük şirketler için süreklilik sağlayan finansman kaynağı. Aynı zamanda yörünge servisleri ve Ay altyapı işleri için referans değeri taşıyan başarı.

Fırlatma takvimi açısından zorluk Mars-Dünya hizalanması. Mars'a varış için optimum dünya-mars hizalanma fırsatı 26 ayda bir geliyor. 2028 yazı penceresinin kaçırılması, sonraki fırsatın 2030 sonbaharına ertelenmesi anlamına geliyor; bu yüzden Relativity Space'in üretim takvimi sıkı yönetilmek zorunda.

The Verge'in yorumuyla bu görev, NASA'nın klasik "yeniden kullanılabilir uzay aracı + dar ölçek" yaklaşımından uzaklaşıp "hızlı, küçük, daha sık" stratejisine kayışının pratik bir göstergesi. Eğer başarılı olursa, on yıl içinde Mars'a yıllık olmayabilecek ama iki yılda bir küçük araştırma görevleri normalize olabilir.