ABD kan tedariki: Kızılhaç neden ulusal kriz ilan etti?

Amerikan Kızılhaçı, 29 Temmuz'da kurum tarihinde yalnızca ikinci kez ulusal kan tedariki krizi ilan etti. Kızılhaç yetkilileri, en yaygın kullanılan kan grubu olan O Rh pozitif kanın stoklarının 27 Temmuz itibarıyla bir günlük ulusal tedarikin altına düştüğünü açıkladı.

Amerikan kan tedarikinin yaklaşık yüzde 40'ını sağlayan kurum, durumun ciddiyeti nedeniyle hastanelere yapılan O grubu kan dağıtımını sınırlamaya başladığını, bu kanı yalnızca en kritik, hayati tehlike arz eden acil durumlar için ayırdığını duyurdu.

Kriz, birbirini besleyen iki eğilimin çakışmasından doğdu: bağış oranları son dört yılın en düşük yaz seviyesine gerilerken, hastanelerin talebi yazın artan travma vakalarıyla birlikte yükseldi. Kızılhaç, aşırı sıcakların, kötü hava kalitesinin ve yaygın gıda kaynaklı hastalıkların bu yaz potansiyel bağışçıları uzak tuttuğunu belirtiyor.

Sıcak hava dalgaları, insanların dışarıda uzun süre bekleyip bağış yapmasını caydırıyor; bazı bölgelerde kötü hava kalitesi de benzer bir etki yaratıyor. Buna ek olarak yaygınlaşan gıda kaynaklı hastalık vakaları, uygun bağışçı sayısını daha da azaltıyor, çünkü hasta olan kişiler güvenlik gerekçesiyle bağış yapamıyor.

Kızılhaç'ın son ulusal kriz ilanı Ocak 2022'ye dayanıyor; o dönemde Covid-19 vakalarındaki artış, kış fırtınaları ve personel eksiklikleri bir araya gelerek ülke genelinde kan tedarikini kesintiye uğratmıştı. Mevcut kriz, farklı bir neden zincirinden kaynaklansa da benzer bir sonuca — kritik düzeyde düşük stoklara — yol açtı.

Hastaneler için pratik sonuçlar somut. Kan bankaları düşük seviyelere ulaştığında, cerrahlar acil olmayan ameliyatları erteleyebiliyor, travma merkezleri en kritik vakalara öncelik vermek zorunda kalabiliyor ve düzenli kan transfüzyonuna bağımlı kronik hastalar — orak hücre anemisi ya da bazı kanser türleri gibi — tedavilerinde gecikme riskiyle karşılaşabiliyor.

Kızılhaç, krizi hafifletmek için acil bağış çağrısında bulunuyor ve özellikle O Rh negatif (evrensel donör) ve O Rh pozitif kan grubuna sahip bağışçılara öncelik veriyor. Kurum, randevu almanın ve düzenli bağışçı olmanın, ani kriz dönemlerinde tedarik istikrarını korumanın en etkili yolu olduğunu vurguluyor.

Uzmanlar, kan bağışının mevsimsel dalgalanmalara bu kadar duyarlı olmasının yapısal bir sorun olduğuna dikkat çekiyor: yaz ayları geleneksel olarak okulların ve işyerlerinin düzenlediği bağış kampanyalarının azaldığı, tatil planlarının bağışçı katılımını düşürdüğü bir dönem oluyor — tam da hastane talebinin trafik kazaları ve dış mekân yaralanmalarıyla yükseldiği bir zamanda.

Sağlık sistemi uzmanları, iklim kaynaklı aşırı sıcakların ve hava kalitesi sorunlarının sıklaşmasıyla bu tür mevsimsel kan tedariki dalgalanmalarının gelecekte daha sık yaşanabileceğini öne sürüyor; bu da kan bankalarının daha dayanıklı bağışçı tabanları ve daha esnek lojistik sistemleri geliştirmesi gerektiği anlamına geliyor.

Şimdilik mesaj basit: Kızılhaç, uygun olan herkesi, özellikle daha önce hiç bağış yapmamış olanları, en yakın bağış merkezinde randevu almaya çağırıyor — tek bir ünite kan bağışının üç kişiye kadar hayat kurtarabileceğini hatırlatarak.

17 yaş ve üzeri, en az 50 kilogram ağırlığındaki çoğu sağlıklı yetişkin, yaklaşık her sekiz haftada bir tam kan bağışı yapmaya uygun. Sürecin kendisi, taramayla birlikte genellikle bir saatten kısa sürüyor. Kızılhaç, kapasite el verdiğinde randevusuz bağışçıları da kabul ettiklerini, ancak önceden randevu almanın bu ölçekte bir kriz sırasında bağış merkezlerinin personel planlamasına yardımcı olduğunu belirtiyor.