Kaliforniya, Parkinson ile bağlantılı zehirli tarım ilacı paraquat'ı yasaklıyor

Kaliforniya, ABD tarımında en yaygın kullanılan otlukları öldürücü kimyasallardan biri olan paraquat'ı yasaklama kararı aldı. Karar, eyaletin ülke genelinde paraquat kullanımında en büyük pay sahibi olduğu bir dönemde geldi ve halk sağlığı camiasında uzun süredir devam eden bir mücadelenin önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor.

Paraquat, özellikle yabancı ot kontrolünde etkili olduğu için on yıllardır Amerikan tarımında yaygın şekilde kullanılıyor. Ancak maddenin toksisitesi de bir o kadar bilinen bir gerçek: küçük miktarlarda bile yutulması ölümcül olabiliyor ve dünya genelinde intihar vakalarında kullanılan bir madde olarak da kayıtlara geçmiş durumda.

Halk sağlığı savunucuları, paraquat'ı yalnızca akut zehirlenme riski taşıyan bir madde olarak değil, aynı zamanda uzun süreli maruziyetle Parkinson hastalığı arasında neredeyse kanıtlanmış bir bağlantısı olan bir kimyasal olarak tanımlıyor. Çok sayıda epidemiyolojik çalışma, tarım işçileri ve maddeye düzenli maruz kalan kırsal bölge sakinleri arasında Parkinson hastalığı görülme oranının belirgin şekilde yüksek olduğunu ortaya koydu.

Bu bağlantı yeni değil; bilim insanları on yıllardan uzun süredir paraquat maruziyeti ile nörodejeneratif hastalıklar arasındaki ilişkiyi araştırıyor. Hayvan çalışmaları, maddenin beyinde dopamin üreten sinir hücrelerine zarar verebileceğini gösterdi; bu hücrelerin kaybı, Parkinson hastalığının karakteristik bir özelliği.

Paraquat'ın uluslararası düzenleyici tablosu da dikkat çekici bir tezat oluşturuyor. Madde, Çin, Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği dahil olmak üzere 70'ten fazla ülkede zaten yasaklanmış durumda. Buna rağmen ABD'de Çevre Koruma Ajansı (EPA), maddeyi 2021 ve 2024 yıllarında yeniden onayladı; bu durum, halk sağlığı örgütleri ile düzenleyici kurumlar arasında süregelen bir gerilimi yansıtıyor.

Kaliforniya'nın kararı, federal düzeyde hâlâ izin verilen bir kimyasalın eyalet düzeyinde yasaklanabileceğini gösteren bir emsal niteliği taşıyor. ABD'de tarım kimyasalları düzenlemesi genellikle federal EPA'nın yetkisinde olsa da, eyaletler kendi sınırları içinde ek kısıtlamalar getirebiliyor; Kaliforniya bu yetkiyi kullanan ilk büyük tarım eyaletlerinden biri oluyor.

Tarım sektöründeki bazı gruplar, paraquat'ın belirli ürünlerde -özellikle diğer herbisitlere dirençli hale gelmiş yabani otların kontrolünde- yerini alacak etkili bir alternatifin bulunmasının kolay olmadığını savunuyor. Bu grup, yasağın kısa vadede maliyetleri artırabileceğini ve bazı çiftçiler için verim kayıplarına yol açabileceğini öne sürüyor.

Buna karşılık halk sağlığı örgütleri, maddenin insan sağlığına verdiği zararın uzun vadeli maliyetinin -tıbbi tedavi masrafları, iş gücü kaybı ve tarım işçilerinin yaşam kalitesindeki düşüş dahil- tarımsal verim kaygılarını fazlasıyla aştığını savunuyor. Bu tartışma, toksik tarım kimyasallarının düzenlenmesinde sıkça karşılaşılan bir ekonomi-sağlık dengesi tartışmasının bir örneği.

Sonuç olarak, Kaliforniya'nın kararı ABD'de paraquat kullanımına ilişkin daha geniş bir ulusal tartışmayı yeniden alevlendirebilir. Diğer eyaletlerin benzer adımlar atıp atmayacağı, ya da EPA'nın federal düzeyde bir yeniden değerlendirmeye gidip gitmeyeceği önümüzdeki dönemde izlenmesi gereken önemli sorular arasında.