Elizabeth Báthory gerçekten bir seri katil miydi? Tarihçiler efsaneyi yeniden inceliyor

Elizabeth Báthory, tarihe geçmiş en ünlü "canavar" figürlerinden biri olarak biliniyor: 16. ve 17. yüzyıl Macaristan'ında yaşamış, iddiaya göre genç kadınları işkenceyle öldürmüş ve hatta kanlarıyla banyo yaparak gençliğini korumaya çalışmış bir kontes. Ancak tarihçiler, bu efsanenin kaynaklarını yeniden mercek altına alıyor.

Báthory, dönemin en güçlü ve zengin Macar asilzade ailelerinden birine mensuptu. Kraliyet ailesiyle akraba olan Báthory hanedanı, Macaristan ve Transilvanya'da geniş topraklara ve siyasi nüfuza sahipti. Elizabeth'in kendisi de iyi eğitimli, birkaç dil bilen bir kadındı.

1610 yılında, kocasının ölümünün ardından Báthory'ye karşı resmi bir soruşturma başlatıldı. Tanıklar, malikanesinde çalışan genç hizmetçi kızlara yönelik şiddet ve işkence iddialarında bulundu. Soruşturmanın ardından Báthory, kalesinin bir bölümüne hapsedildi ve ölümüne kadar orada kaldı.

Dönemin mahkeme kayıtları, işkence altında alınan tanık ifadelerine dayanıyordu; bu da ifadelerin güvenilirliğini tarihçiler nezdinde tartışmalı kılıyor. Báthory'nin kendisi ise resmi bir yargılamadan geçmedi; kraliyet tarafından doğrudan cezalandırıldı.

Tarihçi Shelley Puhak gibi araştırmacılar, Báthory'ye yöneltilen suçlamaların bir kısmının, dönemin siyasi bağlamından bağımsız değerlendirilemeyeceğini savunuyor. Báthory, kocasının ölümünden sonra devasa bir servete ve toprağa tek başına sahip olan güçlü bir dul kadındı; bu durum, hem kraliyet hem de akraba aileler için bir tehdit oluşturuyordu.

Báthory'nin borçlu olduğu kişiler arasında, dönemin kralı da bulunuyordu. Bazı tarihçiler, kontesin mal varlığına el konulmasının, suçlamaların arkasındaki itici güçlerden biri olabileceğini öne sürüyor; ancak bu, ölüm iddialarının tamamen asılsız olduğu anlamına gelmiyor.

Kan banyosu efsanesi gibi en abartılı detaylar, Báthory'nin ölümünden onlarca yıl sonra yazılan metinlerde ortaya çıktı ve zamanla popüler kültürde pekişti. Çağdaş mahkeme belgelerinde bu tür bir ayrıntıya rastlanmıyor.

Buna karşın tarihçiler, malikanesinde hizmetçilere yönelik gerçek bir şiddetin yaşanmamış olduğunu da iddia etmiyor. Dönemin sosyal yapısında, asilzadelerin hizmetkarlarına karşı şiddet uygulaması yaygın ve genellikle cezasız kalan bir olguydu; sorgulanan, olayların ölçeği ve Báthory'ye özgü abartılı anlatının kaynağı.

Bu yeniden değerlendirme, Báthory'nin masum olduğunu kanıtlamayı değil, tarihsel kaydın nasıl şekillendiğini sorgulamayı amaçlıyor. Tarihçiler, işkence altında alınan ifadelere ve siyasi rakiplerin çıkarlarına dayanan bir davanın, yüzyıllar sonra nasıl kesin bir “gerçek” olarak kabul edildiğini inceliyor.

Báthory vakası, tarihsel kayıtların güç ilişkilerinden bağımsız olmadığının bir hatırlatıcısı olarak görülüyor. Tarihçiler, benzer vakalarda olduğu gibi, dönemin siyasi ve ekonomik bağlamını göz ardı etmenin, geçmişi yanlış anlamaya yol açabileceğini vurguluyor.