Henry Paget: Waterloo'da bacağını kaybeden Britanyalı komutan

Henry Paget, 1. Anglesey Markisi, 19. yüzyıl Britanya askeri ve siyasi tarihinin en tanınmış figürlerinden biri. HistoryExtra'nın 'haftanın hayatı' özel yayınında Paget'in çocukluk yıllarından Waterloo Savaşı'ndaki kritik komutasına ve sonrasındaki uzun siyasi yaşamına uzanan kariyeri ele alınıyor.

Paget, 1768'de doğdu ve genç yaşta İngiliz ordusunda görev almaya başladı. Napolyon Savaşları'nın erken döneminde Flanders Seferi'nde ve İrlanda'daki operasyonlarda komuta tecrübesi kazandı. 1808'de İspanya'daki Yarımada Savaşı sırasında Sir John Moore'un yanında Korunya'ya çekilişi yöneten süvari komutanı olarak öne çıktı.

Waterloo Savaşı'nda, 1815 yılında Paget, Wellington Dükü'nün komutası altında ana süvari kuvvetlerini yönetti. Tarihsel kayıtlara göre Anglo-Müttefik kanattaki ağır süvari yüklemesi, Fransız ilk hücumunu bozmada belirleyici bir rol oynadı. Ancak operasyon yüksek bir kayıp pahasına geldi; süvari birlikleri kontrol kaybedip karşı saldırıya açık kaldı.

Savaşın son saatlerinde Paget'in sağ bacağı bir top güllesiyle paralandı. HistoryExtra'nın aktardığı anekdota göre Paget, yanındaki Wellington'a 'Aman Tanrım efendim, bacağımı kaybettim' demiş; Wellington ise 'Aman Tanrım efendim, gerçekten' yanıtını vermiş. Bu mübadele, Britanyalı askeri kültürün soğukkanlılık mitinin parçası haline geldi.

Bacağın ampüte edildiği nokta, Brüksel yakınlarındaki Waterloo köyünde Hougoumont yakınında bir küçük çiftlik eviydi. Operasyonun cerrahi yöntemleri dönem standartlarına göre kabaydı; Paget anesteziden yararlanmadı. Ampütasyon sonrası yapay bacak (anglesey leg) o dönemin protez gelişimi açısından önemli bir tasarım sayılıyor.

Savaş sonrası Paget'e Anglesey Markisliği unvanı verildi. 1818'den itibaren Lordlar Kamarası'nda aktif rol oynadı; Lord Lieutenant of Ireland görevini iki ayrı dönemde üstlendi. İrlanda'daki çalışmalarında Katoliklerin siyasi haklarının genişletilmesini destekleyen pozisyonlar aldı; bu pozisyonları nedeniyle muhafazakâr çevrelerle gerilimler yaşadı.

Paget'in özel yaşamı dönem aristokratları arasında tartışılan bir olaydı. İlk evliliği boşanmayla sonuçlandı; ikinci evliliği Lady Charlotte Wellesley ile gerçekleşti. Bu özel yaşam olayları, Regency dönemi sosyetesinde uzun süre konuşulan bir skandal yarattı.

Askeri tarihçiler Paget'in süvari taktiklerine katkısını farklı değerlendiriyor. Bazıları onu 19. yüzyıl başının en yetenekli süvari komutanlarından biri olarak görürken, diğerleri Waterloo'daki saldırının operasyonel kontrol kaybını eleştiriyor. HistoryExtra'nın aktardığı askeri tarih uzmanı Profesör Andrew Roberts, Paget'in 'cesaret ve doğal liderlik' niteliklerinin tartışmasız olduğunu söyledi.

Paget'in yaşamı 1854'te sona erdi. Mezarı Birleşik Krallık'taki Plas Newydd'de yer alıyor; Waterloo'da kaybedilen bacak ise bir başka yerde, dönemin geleneklerine uygun olarak Brüksel yakınlarındaki bir mezarlıkta gömüldü. Bu garip detay, Paget'in fiziksel olarak iki ülkeye bölünmüş bir asker olduğunu hatırlatıyor.

HistoryExtra'nın yayını, Paget'in hem askeri kariyerini hem siyasi yaşamını bağlamsallaştırıyor. Tarihçilere göre Paget gibi figürler, 19. yüzyıl başının Britanya İmparatorluğu'nun askeri ve sosyal yapısını anlamak için kritik bir mercek sağlıyor. Bu içerik akademik tarih çalışması yerine geçmez.