'Kötü Kral John' gerçekten o kadar kötü müydü? Tarihçiler şimdi ne diyor

1199'dan 1216'ya kadar hüküm süren ve popüler hafızada aşağı yukarı eşit ölçüde kurnaz, zalim ve beceriksiz olarak resmedilen Kral John kadar tekdüze olumsuz bir itibara sahip az sayıda İngiliz hükümdarı var. Bu itibarın büyük bölümü, ölümünden yüzyıllar sonra, özellikle doğrulanmış tarihi olaylarla yalnızca gevşek bir ilişkisi olan bir halk hikayesi olan Robin Hood efsanesinin yeniden anlatımlarında tekrarlanan kötü karakter rolü aracılığıyla pekişti. Onun gerçek saltanatını inceleyen tarihçiler, çoğu değerlendirmeye göre özellikle pohpohlayıcı olmasa da, daha az karikatürsel bir tablo çiziyor.

John, tahta, saltanatı yurt dışında haçlı seferleriyle tanımlanan ve İngiliz hazinesini ve idari makinesini yıllarca süren yabancı savaşları finanse etmekten gerilmiş bırakan ağabeyi Aslan Yürekli Richard'ın ölümünden sonra çıktı. John, hem ağabeyinin tahtını hem de mali sorunlarını, hem de Fransız tacıyla, İngiliz krallarının önceki yüzyıldan beri hüküm sürdüğü günümüz Fransası'ndaki topraklar olan Angevin İmparatorluğu'nun kıta topraklarına ilişkin devam eden ve maliyetli bir çatışmayı miras aldı.

John'un saltanatının en sonuçsal başarısızlığa uğradığı yer kıta cephesiydi. Saltanatı boyunca, atalarından kalma Normandiya Dükalığı dahil olmak üzere İngiltere'nin Fransa'daki topraklarının büyük çoğunluğunu Kral II. Philip'e kaybetti. Bu sadece askeri bir yenilgi değil, İngiliz tacının gerçekte kontrol ettiği şeyin temelden yeniden yapılandırılmasıydı ve John'a bazı çağdaşları ve daha sonraki vakanüvisler arasında kalıcı bir lakap kazandırdı: babasının ve ağabeyinin on yıllarca edinip savunduğu toprak kayıplarına bir gönderme olan Topraksız John.

Bu kıta kayıplarını geri kazanmayı amaçlayan devam eden savaşları finanse etmek için John, baronlarından -İngiliz krallarının etkili bir şekilde yönetmek için işbirliğine ve mali desteğine bağımlı olduğu güçlü toprak sahibi soylular- giderek daha agresif vergilendirme ve ücret tahsilatına yöneldi. John'un ağır scutage ödemeleri, keyfi para cezaları ve soylu ailelerden para çekmek için feodal miras haklarının istismarını içeren yöntemleri, tarafında tutması gereken sınıfın önemli bir bölümünü kendisinden uzaklaştırdı.

Bu uzaklaşma sonunda açık bir isyana dönüştü. Şikayetlerini dile getirmek için daha geleneksel yolları tüketen bir baron koalisyonu, 1215'te John'a karşı silahlandı ve onu, kraliyet otoritesini sınırlayan ve en azından prensipte, kralın yasanın üstünde değil yasaya tabi olduğunu belirleyen belge olan Magna Carta'yı doğuran Runnymede'deki müzakerelere zorladı. Bu dönemi inceleyen tarihçiler, Magna Carta'nın büyük bir demokratik reform olarak değil, evrensel haklar oluşturmaktan çok belirli bir dizi şikayeti çözmeyi amaçlayan bir kral ile en güçlü tebaası arasında pratik bir uzlaşma olarak tasarlandığını vurguluyor.

John'un sonraki hainlik itibarı, kısmen Magna Carta'yı imzaladıktan sonraki kendi tutumuyla pekişti: hemen hemen anında şartı iptal etmek için papalık desteği aradı ve aldı, İngiltere'yi, John'un 1216'da, bildirildiğine göre bir askeri sefer sırasında yakalanan dizanteriden öldüğü sırada hâlâ devam eden bir iç çatışma olan Birinci Baronlar Savaşı'na sürükledi. Kışkırttığı çözülmemiş bir iç savaşın ortasında ölmesi, saltanatının tarihsel değerlendirmesini iyileştirmeye pek katkıda bulunmadı.

Günümüz tarihçileri, John'u yanlış anlaşılmış yetkin bir hükümdar olarak itibarını iade etmeseler de, genellikle popüler efsanenin pandomim kötü adamından daha dokulu bir anlatı sunuyor: zor bir mali ve toprak konumu miras alan, kendi kararları ve kişisel tutumuyla bu konumu önemli ölçüde daha da kötüleştiren ve saltanatı yine de -tasarımdan çok büyük ölçüde tesadüfen- kraliyet gücüne anayasal sınırların gelişimindeki temel belgelerden birini üreten bir kral. Bunun onu önemli bir mirasa rastlayan kötü bir kral mı, yoksa başarısızlıkları tesadüfen önemli hale gelen kötü bir kral mı yaptığı, tarihçilerin tartışmaya devam ettiği bir ayrım.

Daha az tartışılan şey, tarihsel John ile halk masalındaki John arasındaki fark. Robin Hood efsanesinin, kahraman ama yokluğunda olan bir krala karşı entrika çeviren ve Sherwood Ormanı'nın köylülerini tehdit eden John versiyonu, gerçek başarısızlıkları -daha sonraki kurgunun ona atfettiği bıyık burma zalimliğinden çok- mali, askeri ve diplomatik olan bir hükümdarın belgelenmiş kaydından çok, yüzyıllarca süren anlatı geleneğine borçlu.