Birleşik Krallık sığınmacıların yüzünü taramaya başlıyor: yaş doğrulama teknolojisinin bilinen hataları neden ciddi bir endişe yaratıyor

Birleşik Krallık İçişleri Bakanlığı, yıl sonuna kadar sığınmacıların yaşını tahmin etmek için yapay zeka destekli yüz tarama sistemini devreye alacağını duyurdu. Ars Technica'nın bilgi edinme talepleriyle ortaya çıkardığı iç pilot test raporları, bu teknolojinin temel doğruluk standardını karşılamadığını gösteriyor.

Sistem, vücut özelliklerinden — yüz şekli, deri dokusu, kemik orantısı — yaş tahmin etmek için yapay sinir ağı kullanır. Birleşik Krallık'a sığınma talebiyle başvuranlar arasında, doğum belgesi veya pasaport gibi geçerli bir kimlik belgesi olmayan kişiler için, mevcut süreç sosyal hizmetler değerlendirmesi gerektiriyor — bu, eğitimli sosyal hizmet uzmanlarının ortalama altı hafta süren ayrıntılı bir biyososyal değerlendirmesi. Yeni teknoloji, sürecin saniyeler içinde tamamlanabileceğini iddia ediyor.

Sorun, doğruluk. İçişleri Bakanlığı tarafından sözleşmesi yapılan üç bağımsız satıcı sisteminin pilot testleri, 16-19 yaş arası örnek üzerinde % 22-31 yanlış sınıflandırma oranı verdi. Daha endişe verici olan, hatalar simetrik değil: sistemler reşit-olmayan göçmenleri yetişkin sınıflandırmaya daha yatkın, ki bu da çocuk koruma haklarının kaybedilmesi anlamına gelir.

Reşit-olmayan göçmenler için sonuçlar, sığınma sürecini temelden değiştiriyor. Çocuk olarak değerlendirilen bir kişi, korumalı çocuk yurtlarına yerleştirilir, eğitim hizmetlerinden yararlanır, ve yetişkin gözaltı tesislerine kabul edilmez. Yetişkin olarak yanlış sınıflandırılma, çocukların yetişkin gözaltı merkezlerine — bu da Birleşik Krallık mevzuatına göre yasaktır — gönderilmesi anlamına gelebilir.

Liverpool Üniversitesi'nde sığınmacı haklarında uzmanlaşan akademisyen Cathryn Costello, Ars Technica'ya yaptığı açıklamada: « Birleşik Krallık sözleşme imzaladığı üç şirketin de iç doğruluk standartlarını kamuoyuna açıklamamış olması, sistemin temel bilimsel meşruiyet zemininin olmadığını gösteriyor. Resmi belge olmaksızın yaşı bilinen birinin sosyo-biyografik geçmişi, algoritmadan daha fazla bilgi taşıyor. »

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2019'da Hollanda'nın yüz tabanlı yaş tahmin sistemine karşı verilen kararda, böyle sistemlerin başvuran kişiyle yeterli iletişim olmadan kullanılmasının kişilik haklarını ihlal ettiğini söyledi. Birleşik Krallık, AB üyeliğinden 2020'de ayrıldığı için bu doğrudan bağlayıcı değil, ancak benzer ilkeler İngiliz İnsan Hakları Yasası'nda korunuyor.

İçişleri Bakanlığı'nın aciliyet argümanı: yıllık 25.000-30.000 « yaş anlaşmazlığı » vakası, ortalama sosyal hizmet değerlendirmesi başına 13.000 sterlin maliyetle, toplam 350-400 milyon sterlin yıllık yük oluşturuyor. AI sistemi, vaka başına 35 sterline iniyor. Maliyet tasarrufu cazip; bilim insanları, bunun çocuk koruma hakları bedeline alındığını söylüyor.

Karşılaştırma: Almanya 2024'te benzer bir AI sistemi denemesi sonrası geri çekildi. Federal Göç ve Mülteciler Dairesi, sistemin Sub-Saharan Afrika kökenli başvuranlarda Avrupa kökenlilere göre üç kat fazla hatalı sınıflandırma yaptığını saptadı. Almanya, AI-tabanlı yaş tahminini deneylerden çıkarmak yerine, dental röntgen ve el bileği MRI gibi biyomedikal yöntemleri kullanmaya devam ediyor — ancak bu yöntemler de % 8-12 hata oranıyla mükemmel değil.

Birleşik Krallık çocuk koruma kurumu Refugee Council, açıklamasında « Ars Technica raporundaki rakamlar doğruysa, sistem yıllık binlerce çocuğu yetişkin gözaltına gönderme riski taşıyor. Bu, Birleşik Krallık'ın 1989 BM Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne uyumsuzluğu anlamına gelir » dedi. Kuruluş, yasal itiraz hazırlıklarını duyurdu.

Genelde teknoloji politikası açısından soru daha geniş: doğruluğu bilinen biçimde sınırlı bir yapay zeka sistemini, sonuçları geri alınamayacak (çocukların yetişkin gözaltısında geçirdiği zamanın geri alınamayacağı) kararlar için kullanmak, savunulabilir mi? Veri Etiği Konseyi (UK Centre for Data Ethics and Innovation), 2025'te yayımladığı raporda, böyle yüksek riskli durumlarda AI'in bağımsız bir karar verici olarak değil, insan kararını destekleyen bir araç olarak konumlandırılmasının daha güvenli olacağını söylemişti.

Bu nokta, İçişleri Bakanlığı'nın açıklamasında karanlık. Bakanlık, sistemin « son karar değil, ilk eleme » olarak çalışacağını söylüyor — ancak hangi durumlarda insan değerlendirmesi tetiklenir, hangi seviye AI güvenli kabul edilir, AI'ye itiraz hakkı nasıl uygulanır gibi sorular henüz yanıtsız. Yıl sonu lansmanı öncesi parlamenter denetim çağrıları artıyor.