Roomba ev robotu devrimini nasıl başlattı: iRobot kurucusunun anlattığı 25 yıllık hikaye

« Eğer ilk Roomba'yı kullandıysanız, muhtemelen onu pek de zeki bulmadınız » diye başlıyor The Verge'un yeni Version History podcast bölümü. « Halınızda ileri-geri çarptı, kanepenin altına sıkıştı, küçük haznesi dolduğunda durdu. Ama yine de muhtemelen ona bir isim verdiniz. » iRobot kurucu ortağı ve eski CEO'su Colin Angle, sunucular David Pierce ve Jennifer Pattison Tuohy ile birlikte, ev robotu kategorisinin nasıl yaratıldığını anlatıyor.

iRobot, 1990'da MIT Yapay Zeka Laboratuvarı'nda öğrenci olan Colin Angle, Helen Greiner ve Rodney Brooks tarafından kuruldu. Şirketin ilk on yılı, ev tüketicisi için değil; ABD ordusu için tasarlanmış PackBot robotuyla geçti. Bu robotlar, Irak ve Afganistan'da kontrolsüz patlayıcı imha operasyonlarında yaygın şekilde kullanıldı.

Roomba'nın doğuşu, askeri robot tasarımının ana sınırlamasından geliyor: « Algoritma karmaşıklığını minimuma çekersen, donanım maliyetini de minimuma çekersin » diyor Angle. PackBot için geliştirilen rastgele dolaşma + duvar takip algoritmaları, ev temizliği için yeterince iyi çalışıyordu. Tek değişiklik: emici sistem ve daha düşük güç tüketimi.

2002 sonbaharında ilk Roomba — bir milyon küçük yuvarlak alıcı — Amazon ve büyük perakendecilerde 199 dolardan satıldı. Beklenmedik şekilde, ilk Noel sezonunda 50.000 adet satıldı. Sektör analistleri yıllar boyunca « tüketici ev robotu pazarı yok » derken, iRobot ilk pazarın kendisi olduğunu kanıtladı.

Önemli bir teknik gelişme 2004'te geldi: « visual SLAM » — kamera tabanlı eş zamanlı konum belirleme ve haritalama. Bu, robotun evin haritasını oluşturmasına ve sistematik şerit-tabanlı tarama yapmasına olanak verdi. 2015'in 980 modeli, ilk gerçek anlamda haritalama yapan Roomba'ydı; 2018'in i7+ modelinde otomatik boşaltma istasyonu eklendi.

Karmaşıklığın artışıyla birlikte fiyat da yükseldi. İlk Roomba 199 dolardı; 2024'te piyasaya çıkan j9+ Combo Auto-Fill model 1.399 dolar. Bu, tıpkı diğer tüketici elektroniği kategorileri gibi — akıllı telefonlar, tabletler — premium katmanın derinleştiği, ancak giriş katmanının da hayatta kaldığı bir yapı yarattı.

Rekabet zorlaştı. Roborock, Ecovacs, Dreame ve Eufy gibi Çinli üreticiler son beş yılda Çin iç pazarındaki ölçek avantajıyla Batı pazarlarına saldırgan şekilde girdi. Bu firmalar lazer-LIDAR tabanlı navigasyon, paspaslama özellikleri ve ürün başına 600-1.000 dolar fiyat aralığıyla iRobot'un orta segmentini hızla daralttı.

İrobot'un 2024'te durumu kötüleşti. Amazon'un şirketi 1.7 milyar dolara satın alma planı, AB Komisyonu'nun antitröst incelemeleri sonucu Ocak 2024'te iptal edildi. Bu, iRobot için ciddi bir finansal darbeydi: hisse değeri yüzde 80 düştü, şirket 350 çalışan çıkardı. Glenn Murphy 2024'te geçici CEO oldu, Şubat 2025'te Tom Pierce'a devredildi.

Podcast'ta Angle bu zorlukları sade kabul ediyor: « Roomba'yı yarattığımızda, yıllık 50.000 satılırsa başarı sayardık. Sonra 50 milyondan fazla satıldı. Ancak yarattığımız kategori, biz uyurken Çinli rakiplerin saldırı alanı haline geldi. » Angle, Roomba'nın asıl mirasının ürün başarısı değil, « ev robotu » kavramının tüketici zihninde normalleşmesi olduğunu söylüyor.

Ürün kategorisi hâlâ büyüyor. Robotik çim biçme, robotik cam temizleme, robotik şefler, robotik bahçıvanlar — her biri Roomba'nın açtığı « evde tek bir görevde sınırlı zeka » modelini izliyor. Mesela Husqvarna'nın Automower'ı, Eve'in Aqua kıyı dronu, robotik soğutucular. Roomba olmasaydı, tüketici tüm bu kategorilerden şüpheyle yaklaşırdı. Angle'ın özeti: « Robot evinize girdikten sonra geri çıkmaz. »