Solna'daki Andrée Anıtı: Arktik balon ekspedisyonunun cesur ve trajik mirası

Stockholm'ün kuzeyindeki Solna belediyesinde bulunan ve Atlas Obscura'nın incelediği Andrée Anıtı, 19. yüzyıl sonu kutup ekspedisyonu tarihinin trajik ama kahramansı bir bölümünü işaret ediyor. Anıt, 1897 yılında üç adamın hidrojen balonuyla Kuzey Kutbu'na uçma girişimini ve onlardan kalan hikayeyi koruyor.

Ekspedisyonun lideri Salomon August Andrée, İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi mühendisi ve özel patent ofisi başında yer alan bir hava yolculuğu meraklısıydı. Planı, hidrojen balonu "Örnen" (Kartal) ile Svalbard takımadalarından kalkıp güney rüzgârlarıyla 700 km uzaklıktaki Kuzey Kutbu'na ulaşmaktı.

Ekip üç kişiden oluşuyordu: Andrée ile fizikçi Nils Strindberg ve mühendis Knut Frænkel. 11 Temmuz 1897'de Spitsbergen'in kuzey ucu Danskøya'dan kalktıklarında uluslararası basın olayı manşetlere taşıdı; ekspedisyon ulusal gurur sembolü haline gelmişti.

Üç gün sonra, ekibin son güvercin mesajı geldi: "Her şey yolunda gidiyor." Sonra sessizlik başladı. 1897 yılı Eylül ayına kadar üç adamın kaybolduğu varsayıldı; bir kurtarma misyonu örgütlendi ama hava şartları arama girişimini sınırladı.

Gerçek 33 yıl boyunca buzun altında kalacaktı. 1930'da Norveçli foklayıcı Bratvaag, Beyaz Ada (Kvitøya) kıyılarında üç ceset, bir balon kalıntısı ve şaşırtıcı bir koleksiyonu buldu: ekspedisyonun günlüğü, Strindberg'in 200 negatif fotoğraf plakası ve detaylı meteoroloji notları.

Fotoğrafların çoğunu kullanılabilir hale getirmek mümkün oldu. Görüntüler, ekibin balon ineceğinin ilk gününde donmuş arazi üzerinde ne kadar uzun süre yürüdüğünü, bavullarını çekerek ilerlediğini ve sonunda Beyaz Ada'ya ulaştığını gösterdi. Strindberg ilk kez 8 Ekim 1897'de öldü; Andrée ile Frænkel'in kalan hafta tahminen takip etti.

Ölüm sebebi hala tartışmalı. Bratvaag'ın bulduğu cesetlerin patoloji raporları olağanüstü değildi; bir hipotez trichinella enfeksiyonuna (ekibin tükettiği kutup ayısı eti) bağlı; bir başka hipotez karbon monoksit zehirlenmesi (kerosen sobasından kaçak); üçüncü hipotez ise basitçe hipotermi.

Solna'daki anıt, ekibin yeniden cenazelenmesi sırasında 1930'da dikildi. Mimar Gunnar Asplund tasarladı; granit kaide üzerine Strindberg'in nişanlısının söylediği bir sözden alıntı kazılı: "Sevgili, sen şimdi gerçekten yüksektesin."

Anıt yıllar içinde uçuşa yönelik tipik bir cesaret simgesi haline gelmedi; tam tersine kutup keşfinin maliyetinin sembolü oldu. İsveç'in 19. yüzyıl Kuzey Kutup ekspedisyonları, çoğu zaman teknik altyapı ve hava tahmin yetersizliği nedeniyle tehlikeyle dolaştı; Andrée'nin kaybı bu eksiklerin en görünür hatırlatıcısı.

Atlas Obscura, anıtın Solna'nın merkezindeki tarihi mezarlığa yakın olduğunu ve ziyaretçilerin Stockholm'den 15 dakika ile ulaşabildiğini vurguluyor. Ziyaret yerinin yanındaki Norra begravningsplatsen mezarlığında Andrée, Strindberg ve Frænkel hala beraber yatıyor; üç mezar 1930 cenaze töreninde aynı sıraya dizildi.