D-Day'in arkasındaki kadınlar: zaferi mümkün kılan görünmez işgücü

HistoryExtra'nın D-Day'in 82. yıldönümü dolayısıyla yayımladığı uzun dosya, Normandiya çıkarmasının kazanılmasında binlerce kadının oynadığı rolü inceliyor. Tarihçi Lucy Betteridge-Dyson, sahnenin ön cephesindeki askerlerin yanı sıra arka cephe lojistiğindeki kadınların "savaşın gizli kaynak ağı" olduğunu yazıyor.

Bletchley Park, kod kırma çalışmasının merkeziydi. 6 Haziran 1944'e kadar burada görev yapan yaklaşık 10.000 kişinin yüzde 75'i kadındı. Çoğu Wren denilen Kadın Kraliyet Deniz Hizmeti subayı; bazıları üniversiteden yeni mezun matematikçiler ve dilbilimcilerdi.

Kodları kırma ekipleri, Alman Lorenz şifre makinasından elde edilen istihbaratın Müttefik komutaya hızla iletilmesini sağlıyordu. Bletchley'in çıktısı, Müttefiklerin Almanların sahil savunmalarının tam yerlerini bilmesini ve Operasyon Fortitude aldatma kampanyasının başarısını sağladı.

Fabrikalarda ise Atlantik'in iki yakasında devasa bir savaş üretim ağı vardı. İngiltere'de Spitfire ve Avro Lancaster üretim hatlarında 1944'e gelindiğinde işgücünün yaklaşık üçte ikisi kadındı. ABD'de Henry Ford'un Willow Run fabrikasında B-24 Liberator bombardıman uçakları üreten kadın çalışan sayısı 40.000'i bulmuştu.

Women's Land Army (WLA), İngiltere'de 80.000 üyeye ulaşmıştı. Bu kadınlar, askere alınan erkeklerin yerine tarım üretimini sürdürdü; D-Day öncesinde Müttefik ordusunun gıda tedariki bu çalışmaya bağlıydı.

Deniz tarafında Wrenslar, mavna sürücülüğünden teknisyene, uçak hangarlarından operasyon merkezine kadar her alanda görev yapıyordu. 6 Haziran'da Portsmouth'ta gemilere doğru hareket eden 4.000 mavnanın yüzlercesi Wrens tarafından kullanılıyordu.

Londra ofislerindeki istihbarat haritalama birimleri de kadın subaylar tarafından idare ediliyordu. Mary Sherer, deniz haritalama biriminin başında D-Day çıkarma kıyısının topografik mikro-detaylarını derlemek için aylar harcadı. Bu haritalar paraşütçü ve plaj çıkarma timlerinin elinde kaldı.

HistoryExtra'da Profesör Tessa Dunlop, "İngiltere'nin D-Day'i kazanması, kadınlar olmadan mümkün değildi. Onlar olmadan Lancaster bombardıman uçakları üretilemezdi, mavna sürücüleri eksik kalırdı, kod kırma ölçek bulamazdı" diye yorumladı.

Kadınların savaşa katkısı, 1945 sonrası dönemde resmi anma törenlerinden büyük ölçüde silindi. WLA üyelerinin emekli maaş hakkı 2007'ye kadar tanınmadı; Bletchley Park'ta görev yapan kadınların gizlilik yemini 1974'e kadar konuşmalarını engelledi.

D-Day'in 82. yıldönümünde Westminster Abbey'de düzenlenen anma törenine 102 yaşındaki eski Wren Diana Hutchinson ve 99 yaşındaki Bletchley Park kod kıran Joan Cooper katıldı. HistoryExtra dosyası, bu yıl ilk kez Normandiya kalıntı yerlerinin biri olan Ranville mezarlığında kadın işgücünün anısına özel bir plaket dikileceğini hatırlatıyor.