Winston Churchill'in en zor kararı: tarihçilerin hâlâ tartıştığı seçim

Winston Churchill'in 1940-1945 başbakanlık yıllarında verdiği yüzlerce karar arasında "en zor olanı" hangisi sorusu, tarihçiler arasında bir yıllık kongre sorusu. HistoryExtra'nın yayımladığı podcast tartışmasında üç tarihçi üç farklı karara işaret ediyor.

İlk aday: 3 Temmuz 1940 Mers-el-Kébir saldırısı. Fransa'nın teslim olmasının ardından İngiliz donanması, Cezayir kıyısındaki Fransız filosuna saldırı emri aldı. 1.297 Fransız denizci hayatını kaybetti; teknik olarak müttefik filo, müttefik olmayan bir güç tarafından batırıldı.

Churchill'in sonraki anılarında kararı "hayatımdaki en üzücü emir" olarak tanımladığı belirtiliyor. HistoryExtra'da konuşan tarihçi Catherine Roberts, kararın Hitler'in Fransız filosunu ele geçirmesi olasılığını sıfıra indirdiğini ve Atlantik dengelerini Britanya lehine değiştirdiğini söylüyor.

İkinci aday: 1944 Bengal Kıtlığı sırasında Hindistan'a tahıl sevkiyatının önceliklendirilmesi kararı. Hindistan'ın Bengal bölgesindeki kıtlık, tarihçi tahminlerine göre yaklaşık üç milyon kişinin ölümüyle sonuçlandı.

Churchill'in dönem yazışmaları, savaş gemi taşıma kapasitesini Avrupa cephesine yöneltmek için Hindistan tahıl sevkiyatını yavaşlattığı kararlar içeriyor. Tarihçi Mukulika Banerjee, HistoryExtra'da bu kararın stratejik mantık ile etik bedeli karşılaştırma vakası olarak okunması gerektiğini söylüyor.

Karara dair tarihçi tartışması, tek bir hat boyunca yürümüyor. Kanada'da yayımlanan 2019 tarihli bir incelemeye göre Bengal kıtlığında doğrudan idari karar ve dolaylı askeri-lojistik baskı olmak üzere iki ayrı zincir analiz edilmeli. Bu iki zincirin sorumluluğu kategorik olarak farklı.

Üçüncü aday: 1942'de İngiltere'nin kömür madeni iş gücü için "Bevin Boys" şeması. Genç askere alınanların önemli bir kısmı kura ile cepheye değil kömür madenlerine gönderildi. Karar, ahlaki olarak az tartışıldı ama Churchill'in iç kabinesinde uzun direnişe yol açtı.

Tarihçi Tom Lendrum, HistoryExtra podcast'inde bu kararın enerji-güvenlik mantığını ulusal seferberlik söylemine taşımasıyla bir devlet-toplum modelini güçlendirdiğini söylüyor. Karar, savaşan toplumun ekonomik gözeneğine devlet eli koyma kararıydı.

Tartışmanın belki en dikkat çekici sonucu, üç tarihçinin de Churchill'in herhangi tek bir karar olarak "en zor"u seçemeyeceğini söylemesi. Üçü de kararların ağırlıklarının zaman içinde değiştiğini, savaş hafızasının ahlaki ölçümlerini yeniden ayarladığını söylüyor.

Tartışmanın geride bıraktığı asıl soru, liderlerin kararlarının nasıl ölçüleceği. Tarihsel mesafe, savaş dönemi karar verme süreçlerini görece soğukkanlı analiz etmeyi mümkün kılarken, ölçüm araçları da değişiyor; bugünün okurunun Churchill'i değerlendirme şemaları, doksan yıl önce işleyenlerden farklı.