Havana Sendromu nedir? ABD'nin casuslarına 3 milyon dolar ödediği gizemli hastalık

On yıl önce Küba'nın başkenti Havana'da görev yapan bir grup ABD diplomatı ve istihbarat görevlisi, garip ve açıklanamayan sağlık sorunları yaşamaya başladı. Kulaklarında tuhaf bir baskı hissi, ani baş dönmeleri, şiddetli baş ağrıları ve bazı vakalarda kalıcı bilişsel güçlükler bildirdiler. O günden bu yana bu belirtiler kümesi "Havana Sendromu" olarak anılıyor ve resmi olarak "açıklanamayan sağlık olayları" adıyla anılıyor.

ABD hükümeti, bu hafta sendromdan etkilenen görevlilere ve ailelerine toplam 3 milyon dolar tazminat ödediğini açıkladı. Ödeme, yıllardır süren hukuki ve idari sürecin bir sonucu olarak geldi; ancak yetkililer bu adımın sendromun kesin nedenine dair yeni bir bulgu anlamına gelmediğini vurguluyor.

Havana Sendromu'nun en çarpıcı yanı, belirtilerin çeşitliliği ve tutarsızlığı. Bazı görevliler ani, yönlü bir ses ya da basınç hissi tarif ederken, diğerleri hiçbir uyarı işareti olmadan semptomların ortaya çıktığını söylüyor. Bu durum, olayın tek bir ortak fiziksel mekanizmaya bağlanmasını son derece zorlaştırdı.

Yıllar içinde ortaya atılan teoriler arasında yönlendirilmiş mikrodalga enerji saldırıları, akustik silahlar, böcek ilaçlarına maruz kalma ve hatta psikojenik (stres kaynaklı toplu) tepkiler yer aldı. ABD İstihbarat Teşkilatları'nın 2023 yılında yayımladığı ortak değerlendirme, olguların yabancı bir düşman gücün silahından kaynaklandığına dair "yüksek güvenilirlikte" bir kanıt bulunmadığı sonucuna vardı — ancak bu sonuç, etkilenen görevliler ve bazı bilim insanları tarafından tartışmaya açık bulundu.

Eleştirmenler, değerlendirmenin bazı vakaları yeterince açıklayamadığını ve özellikle ilk Havana vakalarındaki tutarlı semptom örüntüsünün rastlantısal bir toplu tepkiyle açıklanamayacak kadar spesifik olduğunu savunuyor. Öte yandan bağımsız araştırmacılar, beyin görüntüleme çalışmalarında etkilenen kişilerde küçük farklılıklar tespit etse de, bu bulguların nedensellik kurmak için yeterli olmadığını kabul ediyor.

Sendromdan etkilendiğini bildiren görevliler yalnızca Havana ile sınırlı kalmadı; benzer vakalar zamanla Çin, Avustralya, Avrupa'nın çeşitli ülkeleri ve hatta Washington DC'deki Beyaz Saray yakınlarından da bildirildi. Bu coğrafi yayılım, olayın tek bir yerel kaynaktan değil, daha karmaşık ya da çok faktörlü bir süreçten kaynaklanabileceği ihtimalini güçlendirdi.

ABD Kongresi, 2021 yılında etkilenen görevlilere tıbbi bakım ve mali destek sağlamak amacıyla "HAVANA Yasası"nı kabul etti. Bu düzenleme, nedeni ne olursa olsun mağdurların tedavi masraflarının karşılanmasını amaçlıyordu; ancak bazı görevliler tazminat sürecinin yavaş ve bürokratik engellerle dolu olduğunu söylüyor.

Bu haftaki 3 milyon dolarlık ödeme, söz konusu yasal çerçeve kapsamında verilen tazminatların bir parçası. Yetkililer, bu adımın devletin görevlilerinin sağlığına verdiği önemi gösterdiğini belirtirken, sendromun kesin bilimsel açıklamasının hâlâ eksik olduğunu kabul ediyor.

Uzmanlar, benzer "açıklanamayan sağlık olayları" araştırmalarının dünya genelinde devam ettiğini, ancak kesin bir mekanizma ortaya konana kadar hem tıbbi hem de istihbarat çevrelerinde tartışmanın süreceğini öngörüyor.

Havana Sendromu, on yıl sonra bile modern tıbbın ve istihbaratın karşılaştığı en çözülmemiş gizemlerden biri olmayı sürdürüyor — belirtileri gerçek, etkileri kalıcı, ancak nedeni hâlâ net değil.